کتاب بلاهایی که جنگ بر سر زنان می آورد

کتاب «بلاهایی که جنگ بر سر زنان می آورد» نوشته کریستینا لم، گزارشی است مستند از جنایتی که تاریخ معمولا از کنارش می‌گذرد: استفاده از بدن زن به عنوان سلاح در جنگ. لم که بیش از سی سال از مناطق جنگی جهان گزارش فرستاده، در مقدمه کتاب اعتراف می‌کند که هیچ‌چیز به اندازه «تجاوز جنسی برنامه‌ریزی شده به عنوان تاکتیک نظامی» او را شوکه نکرده است. کتاب که در سال ۲۰۲۰ منتشر شد، حاصل گفت‌وگو با قربانیان، بازماندگان، وکلا و قضات دادگاه‌های بین‌المللی در دوازده کشور از چهار قاره است. لم نشان می‌دهد که تجاوز در جنگ هدف مشخصی دارد: تحقیر دشمن، تطهیر قومی، ایجاد ترس جمعی و شکستن روحیه یک ملت. کتاب همچنین از جمله‌ای در دادگاه کیفری بین‌المللی برای یوگسلاوی سابق وام گرفته است: «جسد من، میدان نبرد آنها بود». لم با روایت فجایع تاریخی - از جنگ آزادی‌بخشی بنگلادش در ۱۹۷۱ که حدود چهارصد هزار زن مورد تجاوز قرار گرفتند، تا بوسنی در دهه نود که بیست هزار زن در اردوگاه‌های آزار جنسی زندانی شدند، تا نسل‌کشی رواندا با دویست و پنجاه هزار زن توتسی قربانی تجاوز، و تا جنایت‌های داعش علیه ایزدی‌ها - نشان می‌دهد که این الگو در همه جنگ‌ها تکرار می‌شود. ارزان‌ترین سلاح، همان گونه که یکی از قضات دادگاه می‌گوید، «کشفی است ماقبل تاریخی به اندازه کشف آتش و تبر سنگی». اما لم فقط جنایت را روایت نمی‌کند. او به سراغ قربانیانی می‌رود که جامعه آنان را طرد کرده و دادگاه‌ها هنوز نتوانسته‌اند حتی یک محکومیت برای تجاوز جنگی ثبت کنند. مونیرا، همسر روهینگیایی که پس از تجاوز پنج سرباز، جسد پسر هشت ساله‌اش را پیدا می‌کند؛ ویکتور و سرافینا. در میان این فجایع، لم شجاعت بازماندگان را هم به تصویر می‌کشد: زنانی که پس از همه چیز، علیه انگ اجتماعی می‌جنگند، پرونده می‌سازند و زندگی را از نو آغاز می‌کنند. خواندن این کتاب سخت است، اما نادیده گرفتنش سخت‌تر. کریستینا لم پرونده‌ای را باز می‌کند که تاریخ و سیاست سال‌هاست می‌کوشند ببندند؛ پرونده جنایتی که تا امروز حتی یک محکومیت بین‌المللی برایش ثبت نشده است. این کتاب برای پژوهشگران حقوق بشر و مطالعات زنان و برای هر کسی که می‌خواهد بداند جنگ چه بر سر زنان می‌آورد، سندی زنده است.