کتاب شبه علم چیست؟

(بخش اول نظر): هدف این کتاب که توسط جناب توکلی نوشته شده اینکه خواننده در مقابله با اطلاعات مختلف (چه درست چه غلط) بتونه حقیقت رو تشخیص بده و هر اطلاعات یا مطلبِ شبه علمی رو به سادگی قبول نکنه بلکه نسبت به اون تفکر نقادانه‌ای داشته باشه. در کل همنطور که از نام کتاب مشخصه این کتاب در زمینه شبه علم هستش. فصل اول (مقدمه) مربوط به معرفت (علم و دانش) هستش. که به دو دسته اساسی تقسیم می‌شه: معارف محسوس (عقلی و تجربی) و معارف ذهنی (یا غیرمحسوس). بعد به طور مختصر به مفهوم عبارت دانشورزی پرداخته می‌شه. فصل دوم مربوط به چیستی دانشورزی (به این مفهوم به طور مفصل پرداخته می‌شه) و چگونگی تشخیص اون هستش که بر اساس تعریف دانشورزی، عبارت شبه دانشورزی هم مشخص و تعریف می‌شه. بعد فرضیه‌های دانشورزی (اصول و قواعد) بیان می‌شه (مادی بودن، قابل تکرار، قابل اندازه‌گیری و ابطال‌پذیر بودن). و بعد تفاوت بین دانشورزی و شبه دانشورزی گفته می‌شه. فصل سوم مربوط به چیستی شبه دانشورزی و چگونگی شناخت اون هستش و مطالبی در رابطه با این موضوعات و ویژگی‌های هر کدوم و شناخت شبه دانشورزی از دانشورزی ارائه می‌شه. فصل چهارم با عنوان چگونه مغالطه‌های منطقی را در شبه‌دانشورزی و ضددانشورزی تشخیص دهیم؟ به عنوان مغالطه‌های رایج پرداخته می‌شه از جمله: مغالطه توسل به مرجع، مغالطه توسل به قدما، مغالطه بی‌ربطی و غیره (کلا ۲۸ مغالطه تعریف می‌شه). در فصل پنجم با عنوان درست و نادرست در دانشورزی، در مورد موضوعات: تدریجی بودن انباشت معرفت، دخالت سیاست‌مداران، کافی نبودن شواهد، شیادان آگاه و نادان صحبت می‌شه.

(بخش دوم نظر): فصل ششم با عنوان چگونه در مورد درستی اطلاعات و مطالب دانشورزانه قضاوت کنیم، در مورد قضاوت مطالبی هستش که در هر زمینه‌ای هر روزه در رسانه‌ها و یا شبکه‌های اجتماعی منتشر می‌شه. در این بین مسئله اصلی این هستش که ما از چه طریقی می‌تونیم درستی و نادرستی این موضوعات رو بررسی کنیم. و برای انتقال این مطالب از چندین داستان واقعی هم روایت می‌شه. فصل هفتم با عنوان پست مدرنیسم و شبه‌دانشورزی، اول به تعریف پست‌مدرنیسم می‌پردازه و بعد درستی دیدگاه این فلسفه نسبت به دانشورزی رو با پرسش‌های مختلف زیر سوال می‌بره. و در ادامه درباره موضوعات: اصل عدم قطعیت هایزنبرگ، فیزیک کوانتومی هم صحبت می‌شه. در فصل هشتم با عنوان فراعادی یا شعبده‌بازی؟ به دو مورد از ادعاهای جنجالی یعنی یکی بدن آهن‌ربا و دومی تولید نخ از چشم پرداخته می‌شه و علت این دو موضوع به خواننده به صورت شفاف توضیح داده می‌شه. در فصل نهم با عنوان گوروهای هندی و مدیتیشن متعالی، به برخی از ادعاهای گوروهای هندی از جمله ماهاریشی ماهش یوگی، دیپاک چوپرا، اوشو، سای بابا، برهمنان معبد هندی، و موضوعات طب آیورودیک، دکان پول‌سازی پرداخته می‌شه و در مورد هر کدوم سرگذشت مختصری رو ارائه می‌کنه (ناگفته نماند که نویسنده در این فصل پته تمام افراد نام برده شده رو می‌ریزه رو آب). فصل دهم با عنوان تله‌پاتی به تعریف تله‌پاتی و چیستی اون و ادعاهایی که در رابطه با این موضوع مطرح شده، می‌پردازه. که البته این موضوع نسبت به گفته‌های نویسنده به طور کامل (نود و نه درصد) رد می‌شه. فصل یازدهم با عنوان هاله کرلیان در مورد هاله‌هایی هستش که ادعا می‌شه در اطراف موجودات زنده به خصوص انسان (نیروی حیاتی) وجود داره‌. که نویسنده به طور مفصل به این موضوع پرداخته.

(بخش سوم نظر): فصل دوازدهم با عنوان تجربه نزدیک به مرگ و تجربه خروج از بدن هستش که به دلایل دخیل در این موضوع پرداخته می‌شه. و توضیح داده می‌شه که علت این اتفاق چی هستش‌. فصل سیزدهم با عنوان هیپنوتیسم در مورد حقیقی بودن یا نبودن هیپنوتیسم هستش. که اول تاریخچه مختصری از اون بیان می‌شه و بعد از ابعاد مختلف ادعاهای مربوط به هیپنوتیسم بررسی می‌شه که در نهایت همه ادعاها مربوط به این موضوع رد می‌شه. فصل چهاردهم با عنوان چرا افراد باهوش چیزهای عجیب و غریب را باور می‌کنند، در رابطه با روش‌های پزشکی جایگزین (گیاه درمانی (طب سنتی)، همیوپاتی، طب سوزنی و کایروپراکتیک درمانی) هستش که به دیدگاه‌ها و درستی یا غلطی یا مفید بودن اون‌ها پرداخته می‌شه. و در رابطه با این موضوع انواع مغلطه‌های به کار گرفته در این زمینه (از جمله مغلطه طبیعی یا سنتی بودن، کل‌نگر و غیره) رو به خواننده توضیح میده. و در ادامه در مورد موضوعات: تاثیر دعا کردن و دارونما هم مطالب مختصری ارائه می‌شه. فصل پانزدهم با عنوان مهندسی ژنتیک و محصولات غذایی تراریخته، در مورد اعتماد و ایمن یا مضر بودن این موضوعات هستش که افراد در نقاط مختلف جهان دیدگاه‌های مختلفی در این زمینه دارند. در این فصل درباره موضوعات محصولات تراریخته، مخالفان غذاهای تغییر ژنتیکی یافته، مخالفان مهندسی ژنتیک در ایران صحبت شده. در فصل شانزدهم با عنوان پزشک نماها و شیادی در پزشکی، به مشخصات عمومی و ویژگی‌های پزشک‌‌نماها برای شناسایی اون‌ها، فراگیر بودن پزشک نماها در همه جای دنیا، و سه نوع پزشک‌نمای اصلی پرداخته می‌شه.

(بخش چهارم نظر): فصل هفدهم با عنوان طب مکمل، طب نوین، طب سنتی، طب عوام و طب اسلامی، به بررسی انواع طب‌ها می‌پردازه که از چیستی و تعریف هر کدوم شروع می‌شه تا بررسی درستی یا نادرستی ادعاهایی که این طب‌ها در نقاط مختلف جهان دارند (به خصوص ایران). و بعد به افراد شبه پزشکی در حوزه‌های مربوطه از جمله حسین روازاده، عباس تبریزیان و غیره پرداخته می‌شه. در مجموع به نظرم این فصل مطالب خوبی رو ارائه کرده. فصل هجدهم با عنوان فردیت و فردیدیات، به کیستی و زندگی‌نامه جناب احمد فردید می‌پردازه که به عنوان استاد بزرگ حکمت شناخته می‌شده‌. از نداشتن اثار کتبی ایشون، عناصر اصلی تشکیل دهنده حکمت انسی از متفکران مختلف، اسم‌شناسی، زبان‌شناسی، علم الاسما تاریخی، علم حضوری و حصولی، فردید و سیاست، فردید و انقلاب اسلامی هم یه طور مفصل صحبت شده. در فصل نوزدهم با عنوان علم دینی و غیردینی، در مورد چرایی عقب‌افتادگی علمی و فنی مسلمانان (بابت برخی افراد و مطالبی که منتشر می‌کنند مانند دکتر گلشنی) هستش که در ادامه این موضوع از تعریف علم و معرفت، جهان‌بینی دانشمندان مسلمان و مسیحی، علم دینی و دینی‌کردن علوم، تعارض علم با دین از نگاه این افراد (دکتر گلشنی) مطالبی ارائه شده. و در نهایت در فصل آخر یعنی بیستم با عنوان علم مارکسیستی، به چیستی مارکسیست پرداخته می‌شه تا به این سوال پاسخ داده بشه که مارکسیست آیا یک علم هستش یا یک ایدئولوژی؟

(بخش پنجم نظر): لازم به ذکر هستش که اکثر مطالبی که در موردشون صحبت شد و مربوط به عناوین فصل‌ها بود، توسط نویسنده در بیشتر حالات (نود هشت درصد زمینه‌ها) رد می‌شه و به صورت علمی اون‌ها رو قابل قبول نمی‌دونه. بنده قبل این کتاب، کتاب چگونه درباره‌ی چیزهای عجیب بیندیشیم رو خونده بودم که محتوای اون کتاب خیلی متعادل‌تر نوشته شده بود و برخی موضوعات رو خیلی صریح و از بیخ رد نکرده بود و سعی شده بود نرم‌تر، عادلانه و از دید بی‌طرفانه به موضوعات علمی و شبه علمی نگاه کنه اما توو این کتاب بنده احساس کردم جناب توکلی بعضی از موارد رو از بیخ اشتباه و غیرعلمی می‌دونه و موارد ذکر شده رو از دید علمی به کل رد می‌کنه. به نظرم یکی از نقطه ضعف‌های این کتاب شاید این باشه که هیچ صحبتی از دست‌های پنهان که گاهی هم در زمینه علمی در پشت‌صحنه هستند، مطلبی گفته نمی‌شه و علم رو کاملا بدون سوگیری و دخالت می‌دونه. درسته خود علم به این شکل هستش و آزمون و خطا، درستی و نادرستی مطلبی رو مشخص می‌کنه اما گاهی بابت نظام‌سرمایه‌داری و منافع مالی و سوگیری برخی از دانشمندان در برخی از زمینه‌ها دخالت‌های موقتی هم در این زمینه صورت می‌گیره‌. اگر چند صفحه‌ای هم در مورد این موضوعات در کتاب بیان می‌شد به نظرم خیلی بهتر می‌شد. در کل در زمینه شبه علم می‌شه گفت کتاب خوبی بود. و در برخی از جاهای کتاب، غلط‌های املایی و نگارشی هم وجود داشت.

یه کتاب عالی در زمینه مبارزه با خرافات در حال تکمیل است که امیدوارم وزارت ارشاد منصفانه و بدون تعصب به موضوع نگاه کند و اجازه چاپ دهد ، اون کتاب تمام موضوعات مهم خرافی و شبه علم رو در بر میگیره ، موضوعی مثل چشم زخم ، تئوری توطئه ، قانون جذب ، تناسخ و صدها چیز مهم دیگر که توسط فرهاد سمیعی نوشته شده است.

بهترین کتاب ؟ کتاب انگار نازل شده از بس کامل و جامع و قانع کنندس ... فوق العاده بود دکتر فوق العاده کاش میشد ازتون بار‌ها تشکر کرد بابت این کتاب مفید ... فوق العاده هست

کتابی که هر ایرانی باید بخواند مخصوصا الان که در دوران خرافات مدرن هستیم

یه شاهکار دیگه از دکتر توکلی (در ادامه کتاب‌های جهان فراطبیعی و علم چیست؟ ) . تمام آثار ایشون ارزش خوندن دارن