کتاب خزان سلطان

کتاب «خزان سلطان» نوشته سونر چاپتای، در سال ۲۰۲۱ منتشر شده و تصویری روشن از دورانی ارائه می‌دهد که قدرت اردوغان رو به افول است. کتاب با نگاهی به گذشته شروع می‌شود؛ سال‌های اوج محبوبیت اردوغان در دهه اول حکومتش، زمانی که با رشد اقتصادی بی‌سابقه و گسترش دسترسی مردم به خدمات درمانی و آموزشی، پیروزی‌های پیاپی انتخاباتی را به دست آورد. اما چاپتای به سراغ دوران افول می‌رود: در سال‌های اخیر، اقتصاد ترکیه دچار رکود شده، حزب اردوغان شکست‌های سنگینی در انتخابات شهرداری استانبول، آنکارا و سایر کلان‌شهرها متحمل شده و دیگر نمی‌تواند روی حمایت اکثریت رأی‌دهندگان حساب باز کند. چاپتای در این کتاب، اردوغان را «مخترع سیاست پوپولیستی بومی‌گرا در قرن بیست‌ویکم» معرفی می‌کند؛ سیاستمداری که به خوبی می‌داند چگونه با قطبی‌سازی فضای سیاسی، پایگاه رأی خود را تحریک کند و در مواقعی که قطبی‌سازی به تنهایی کافی نیست، از تاکتیک‌های سرکوبگرانه استفاده کند. او از اردوغان با عنوان «یک خودکامه در رأس یک دموکراسی» یاد می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه تغییر نظام سیاسی از پارلمانی به ریاست‌جمهوری در سال ۲۰۱۸، اگرچه در ظاهر قدرت اردوغان را متمرکز کرد، اما در عمل او را از حلقه متنوع مشاوران و متحدانی محروم کرد که پیش‌تر در دولت ائتلافی در اختیار داشت. قلب کتاب، ورق‌زدن ماجراهای پیچیده سیاست خارجی ترکیه است. چاپتای تضادهای عمیق در سیاست‌های اردوغان را آشکار می‌کند: از یک سو، اتحادی پرخطر با ولادیمیر پوتین و از سوی دیگر، نیاز حیاتی به حفظ روابط دوستانه با واشنگتن. ترکیه خود را وارد درگیری‌های منطقه‌ای متعددی کرده: از لیبی و سوریه تا آذربایجان و میدان‌های گاز شرق مدیترانه. چاپتای با اشاره به بی‌اعتمادی دیرینه ترکیه به روسیه، نشان می‌دهد که همین تضادها می‌توانند نقطه آسیب‌پذیری اردوغان باشند. به عقیده چاپتای دموکراسی مقاوم ترکیه می‌تواند از هر رهبری، حتی قدرتمندترین آن‌ها، جان سالم به در ببرد. او یادآوری می‌کند که «سرنوشت اردوغان، بیش از آنکه در میدان‌های نبرد سوریه یا در روابط با پوتین رقم بخورد، در نهایت توسط اقتصاد رو به افول ترکیه تعیین خواهد شد». چه کابوس برای سلطانی که روزگاری وعده رفاه و کرامت می‌داد، و چه فرصت برای دموکراسی‌ای که شاید از روزنه بحران اقتصادی نفس تازه کند.