کتاب سودمندی و ناسودمندی تاریخ برای زندگی

تصویری که نیچه در آغاز کتاب ترسیم می‌کند، یکی از به‌یادماندنی‌ترین تصاویر فلسفی است: «به رَمَهِ ای که در پیش روی شما می‌چرد بنگرید.» حیوان را می‌بینید که «سر مست لحظه است» و «نه غمگین است و نه افسرده». او هر لحظه را چنان زندگی می‌کند که گویی گذشته و آینده‌ای وجود ندارد. اما انسان «بر احوال خویشتن متحیر می‌ماند و از خود می‌پرسد که چرا قادر به فراموش کردن نیست». انسان می‌گوید «من به یاد می‌آورم» و بر حیوان که بی‌درنگ فراموش می‌کند، حسرت می‌خورد.این حسرت، قیمت سنگین خودآگاهی است. حیوان «غیرتاریخی» زندگی می‌کند، اما انسان - این موجودِ تاریخی - «ثقل شدید و بسیار شدیدتر گذشته را تحمّل می‌کند». گذشته چون کابوسی بر دوش او سنگینی می‌کند، او را به نیرنگ می‌کشاند و دست و پایش را می‌بندد. و اینجاست که معمای اصلی کتاب آشکار می‌شود: انسان نمی‌تواند بدون تاریخ زندگی کند، اما تاریخِ بیش از حد، خود به بزرگ‌ترین آفت زندگی تبدیل می‌شود.

آیا تا به حال احساس کرده‌اید که انباشت اطلاعات از گذشته، به جای نیرو بخشیدن به شما، توان را می‌گیرد؟ اگر چنین احساسی دارید، کتاب «سودمندی و ناسودمندی تاریخ برای زندگی» نوشتۀ فریدریش نیچه، دقیقاً همان داروی تلخی است که به آن نیاز دارید. نیچه در این کتابِ کوتاه اما پُرشور، پرچم اعتراضی بلند می‌کند علیه عصری که به زعم او دچار «تب تاریخی فرساینده» شده است. او با قلمی تیز و بی‌پروا، این پرسشِ بنیادین را پیش می‌کشد: آیا ما برای زندگی به تاریخ نیاز داریم، یا تاریخ به تدریج دارد زندگی را از ما می‌گیرد؟ پاسخ او قاطعانه و تأمل‌برانگیز است: «فقط تا آنجایی ما در خدمت تاریخ هستیم که تاریخ به زندگی خدمت نماید».

این کتاب یکی از رساله‌های چهارگانه کتاب «تأملات نابهنگام» نیچه‌س که در ایران‌کتاب موجوده و در اصل کتاب مستقلی نیست.