کتاب زندگی اشتباه

کتاب «زندگی اشتباه» نوشته‌ی اتهم امین نموتلو یک روایت روان‌شناختی-اجتماعی است که روی مرز باریک بین داستان واقعی و تحلیل ذهن انسان حرکت می‌کند. محور اصلی کتاب زندگی زنی به نام هاسرت کورتولوش است؛ زنی که اعتیاد به مواد مخدر، تجربه‌ی زندان و یک پرونده‌ی قتل همسر را پشت سر گذاشته و در نقطه‌ای از زندگی قرار دارد که دیگر هیچ چیز برایش شبیه «ادامه دادن» نیست. شروع روایت از جایی است که او بعد از یک تلاش ناموفق برای خودکشی دوباره وارد فضای درمان می‌شود، اما این‌بار برخورد او با روانشناس، شکل متفاوتی به داستان می‌دهد. افه تاشچی، روانشناسی که برای اولین بار با یک زندانی در فضای زندان کار می‌کند، وارد مسیری می‌شود که از یک گفت‌وگوی ساده فراتر می‌رود و تبدیل به مواجهه‌ای مستقیم با یک زندگی فروریخته می‌شود.
هسته‌ی اصلی کتاب روی گفت‌وگوهای هاسرت بنا شده است. او گذشته‌اش را نه به شکل یک روایت منظم، بلکه به صورت تکه‌تکه و پرش‌دار تعریف می‌کند؛ انگار ذهنی که سال‌ها زیر فشار اعتیاد، خشونت خانگی و بی‌ثباتی روانی بوده، حالا فقط می‌تواند خاطره‌ها را در لحظه‌های کوتاه بیرون بریزد. کودکی، روابط خانوادگی، ازدواج و سال‌های زندان، همه در هم تنیده‌اند و هیچ خط زمانی دقیقی ندارند که این بی‌نظمی روایی اتفاقی نیست؛ خودش بخشی از تجربه‌ی روانی شخصیت است. عنوان کتاب هم از همین نقطه معنا پیدا می‌کند؛ «زندگی اشتباه» اشاره به مجموعه‌ای از انتخاب‌ها و شرایطی دارد که به‌ظاهر به بن‌بست رسیده‌اند، جایی که فرد احساس می‌کند حتی اگر بخواهد هم نمی‌تواند به یک زندگی «درست» برگردد.
در کنار روایت هاسرت، حضور روانشناس فقط نقش درمانگر کلاسیک ندارد. بیشتر شبیه یک ناظر درگیر است که کم‌کم خودش هم وارد فضای ذهنی بیمار می‌شود. گفت‌وگوهای بین آن‌ها از قالب پرسش و پاسخ ساده خارج می‌شود و به نوعی بازخوانی تجربه‌ی انسانی تبدیل می‌گردد؛ تجربه‌ای که در آن سوال اصلی این نیست که «چه باید کرد»، بلکه این است که «چطور به این نقطه رسیدیم».
فضای کلی کتاب بین دو قطب امید و فروپاشی در حرکت است، اما هیچ‌وقت به سمت یک پایان قطعی نمی‌رود. زندان، گذشته‌ی سنگین شخصیت اصلی و تجربه‌های تکرارشونده‌ی شکست، مدام در متن حضور دارند، اما گفت‌وگو با روانشناس نوعی امکان تغییر را هم مطرح می‌کند؛ نه به شکل یک تحول ناگهانی، بلکه به صورت یک توقف کوتاه در مسیر سقوط. این کتاب بیشتر درباره‌ی این است که انسان چطور در دل شرایط اجتماعی، انتخاب‌های فردی و آسیب‌های روانی به نقطه‌ای می‌رسد که زندگی‌اش را «اشتباه» می‌بیند و این‌که آیا در همان نقطه‌ی بسته هم هنوز امکان فهمیدن، گفت‌وگو کردن و شاید تغییر تدریجی وجود دارد یا نه.