کتاب به آن می خندم

کتاب «به آن می‌خندم» نوشته‌ی میخائیل میلنیچینکو، تاریخ‌نگار و پژوهشگر فولکلور روسی، مجموعه‌ای مستند و گسترده از لطیفه‌های سیاسی و اجتماعی دوران اتحاد جماهیر شوروی است. این اثر حاصل گردآوری منابع شفاهی و مکتوب در بازه‌ای نزدیک به هفت دهه است؛ دوره‌ای که از سال‌های پس از انقلاب اکتبر ۱۹۱۷ آغاز می‌شود و تا فروپاشی رسمی شوروی در سال ۱۹۹۱ ادامه دارد. رویکرد میلنیچینکو در این کتاب نه صرفا جمع‌آوری طنز، بلکه مستندسازی یک لایه‌ی پنهان از تاریخ اجتماعی یک نظام سیاسی است؛ لایه‌ای که در آن شوخی و لطیفه جایگزین زبان رسمی نقد و اعتراض می‌شود.
این مجموعه شامل صدها لطیفه و روایت طنزآمیز است که درباره‌ی رهبران سیاسی، ساختارهای حکومتی و شرایط زندگی روزمره‌ی مردم شکل گرفته‌اند. محدودیت شدید آزادی بیان در شوروی سبب شد که طنز به یکی از معدود ابزارهای ابراز نارضایتی تبدیل شود. میلنیچینکو این لطیفه‌ها را از مسیرهای متفاوت جمع‌آوری کرده است: گزارش‌های رسمی امنیتی، پرونده‌های قضایی که در آن‌ها لطیفه‌گویی جرم محسوب می‌شد، رسانه‌های گروهی، مجموعه‌های شخصی و دفترچه‌های خاطرات. به همین دلیل این کتاب نه تنها ارزش فرهنگی دارد، بلکه یک منبع تاریخی مهم برای شناخت ذهنیت جامعه در دوره‌ی سرکوب‌شده است.
لطیفه‌های انتخاب شده دراین کتاب به مضامین گوناگون می‌پردازند؛ از نقد رهبران سیاسی مانند استالین، خروشچف و گورباچف تا موضوعاتی مثل کمبود کالا، فساد اداری، تبلیغات حزبی و تناقض‌های ایدئولوژیک. بخش‌های زیادی از طنز موجود در این مجموعه، طنز تلخ است؛ طنزی که در دل خود تجربه‌ی ترس و سرکوب را حمل می‌کند. با وجود این، همین طنز توانسته است نقش یک مکانیسم اجتماعی برای مقابله با فشارهای سیاسی را ایفا کند و امکان گفت‌وگو و همدلی را در جامعه‌ی بسته‌ی آن زمان فراهم آورد.