کتاب نبطیان: تاریخ، اساطیر و هنر

«نبطیان: تاریخ، اساطیر و هنر» کتابی به قلم خزعل ماجدی، پژوهشگر و اسطوره‌شناس برجسته عراقی است که با تکیه بر اسناد باستان‌شناختی، متون کهن و مشاهدات دست‌اول میدانی، به شناساندن تمدنی می‌پردازد که در جایگاه حلقه پیوند تمدن‌های باستانی میان‌رودان و جهان نوخاسته عربی پیش از اسلام نقشی بنیادین ایفا کرد. ماجدی در این کتاب، مبنای نظری خود را بر پر کردن خلأ تاریخی میان فروپاشی امپراتوری‌های بزرگ کهن بابل، مصر و شام در پی کشورگشایی‌های هخامنشیان، سلوکیان و رومیان، تا زمان سر برآوردن اسلام استوار می‌سازد؛ گسستی دیرپا که تمدن آرامی با تکیه بر توانش زبانی، فرهنگی و نوشتاری خویش به مثابه پاسخی معنوی به سلطه نظامی مهاجمان با آن رویارو شد و نبطیان در مقام تناورترین شاخه این درخت کهن، این باروری فرهنگی را از جنوب بین‌النهرین تا شمال شبه‌جزیره عربستان و پهنه خاور اردن امتداد دادند.
نویسنده در بخش نخست، سیر تحولات تاریخی نبطیان را از عصر آهن و روایات سالنامه‌های آشوری تا انعکاس هویت زیستی و دانش بومی آنان در متونی چون الفلاحه‌ی النبطیه‌ی ابن‌وحشی پی می‌گیرد و چگونگی تکوین پادشاهی مستقل سامی آنان در پترای پایتخت، میشان و حجر (مدائن صالح) را تا زمان زوال محتوم در برابر تهاجم تراژان رومی در سال ۱۰۶ میلادی واکاوی می‌کند؛ شاه‌نشینی کاروان‌رو که نبض شاهراه‌های بازرگانی بین‌المللی عطر، کندر، ادویه و ابریشم را میان بندرهای مدیترانه و غزه تا خلیج فارس، هند و چین در دست داشت. مولف در ساحت اسطوره‌شناسی، با بررسی تطبیقی نظام‌های باورشناختی هم‌جوار نظیر ادیان لحیانی، دیدانی، معینی و حورانی، گذار این قوم را از اساطیر زیستگاه بیابانی به باورهای باروری کشاورزی و سپس درآمیختگی معنادار آن با ایزدان یونانی و رومی بررسی می‌کند تا نشان دهد چگونه خدایانی چون ذوالشری و عزی در تعامل با جهان‌بینی هلنیستی بازتعریف شدند. در قلمرو شهرسازی و مهرازی، اثر نبوغ مهندسی صخره‌تراشی در پترای گلگون، ام‌جمال، حمیمه، سیق بارد و وادی رم را به بحث می‌گذارد و هم‌نشینی کارکردی سازه‌های شهری، آرامگاه‌های آیینی و سامانه‌های پیشرفته مهار آب در دل بیابان را عیان می‌سازد؛ ابعادی مادی که با بررسی تخصصی دیوارنگاره‌ها، سفالینه‌های ظریف، صخره‌نگاره‌ها و سکه‌ها تکمیل شده و در بخش پیکرتراشی، آمیزش هوشمندانه الگوهای عربی و هندسی با اسلوب‌های پارتی، سوری و رومی را مستند می‌کند. ماجدی اثبات می‌نماید که نبطیان فراتر از قومی کوچ‌نشین، واپسین حاملان میراث کهن آرامی بودند که توانستند دانش خط، سازوکارهای دیوانی، مهارت‌های آبیاری و درک هنری را به حکومت‌های متأخر پیش از اسلام نظیر تدمریان، منذریان و غسانیان منتقل ساخته و زمینه فرهنگی تکوین تمدن اسلامی را مهیا سازند.