کتاب یهودیان تهران و همدان

کتاب «یهودیان تهران و همدان: مراسم مذهبی و مناسک گذار» به قلم فرشته‌السادات حسینی بجدنی، اثری پژوهشی با رویکرد مردم‌شناختی است که به بررسی عمیق فرهنگ، باورها و آداب و رسوم یکی از کهن‌ترین جوامع دینی ایران می‌پردازد. نویسنده در این کتاب، دین را عنصری جدایی‌ناپذیر از فرهنگ بشری معرفی می‌کند که ریشه در نیاز انسان ابتدایی به جاودانگی و غلبه بر ترس از مرگ دارد. بر اساس این دیدگاه، باورهای دینی به دو دسته تقسیم می‌شوند: باورهایی برای محافظت در این دنیا و باورهایی برای تضمین سعادت در جهان پس از مرگ. مردم‌شناسی نیز به عنوان علم شناخت انسان و فرهنگ، بدون مطالعه این باورهای دینی ناقص خواهد بود.
از نکات کلیدی این کتاب، تمرکز بر قدمت حضور 3000ساله یهودیان در ایران است. یهودیت به عنوان یکی از قدیمی‌ترین ادیان توحیدی، پیروانی دارد که پیش از اسلام در ایران ساکن شده‌اند. نویسنده اشاره می‌کند که به دلیل برخی نگرش‌های تاریخی و مذهبی و همچنین جمعیت کمتر این گروه نسبت به سایر ادیان، جامعه یهودیان ایران تا حدودی ایزوله مانده و عمدتا درون‌گروهی ازدواج می‌کنند. این انزوا باعث شده تا شعائر و اعتقادات آن‌ها برای عموم مردم کمتر شناخته شده باشد؛ لذا این کتاب با هدف معرفی و حفظ این میراث فرهنگی تدوین شده است. ساختار کتاب به گونه‌ای است که تمامی جنبه‌های زندگی یک یهودی را از منظر مناسک گذار پوشش می‌دهد. مثلا در فصل دوم، مراحل مختلف زندگی شامل تولد، بلوغ، ازدواج با جزئیاتی چون حنابندان، قیدوشین، خوپا و میکوه، طلاق، فرزندآوری و در نهایت مرگ و آیین‌های سوگواری به تفصیل بررسی شده‌اند. همچنین در فصول دیگر، به موضوعات مهمی نظیر نماز (تفیلا)، روزه (تعنیت)، آموزش و تاریخچه مهاجرت یهودیان از زمان هخامنشیان تا دوره‌های اسلامی (عصر عمر، عباسیان، صفویه) پرداخته می‌شود. بخش پایانی کتاب نیز به صورت ویژه به معرفی آرامگاه استر و مردخای در همدان، داستان تاریخی آن‌ها و عناصر مردم‌شناختی مرتبط با این مکان مقدس مانند «تابو» اختصاص دارد. در مجموع، این کتاب منبعی ارزشمند برای پژوهشگران حوزه ادیان، تاریخ و مردم‌شناسی است که روایتی جذاب از هویت و انسجام فرهنگی یهودیان ایران ارائه می‌دهد.