کتاب Go Tell It On The Mountain

«به کوهستان بگو» نخستین رمان جیمز بالدوین است؛ اثری که از زمان انتشارش در سال ۱۹۵۳ به‌درستی در شمار رمان‌های بنیادین ادبیات آمریکا در قرن بیستم قرار گرفته و جایگاه نویسنده را به‌عنوان یکی از صریح‌ترین و عمیق‌ترین صداهای ادبی-اخلاقی عصر خود تثبیت کرده است. این رمان نیمه‌زندگینامه‌ای، با تکیه بر تجربه‌های شخصی بالدوین از کودکی در هارلم و زیستن در دل جامعه‌ی مذهبی پنطیکاستی، روایتی می‌آفریند که هم به‌غایت شخصی است و هم به‌طرزی فراگیر، اجتماعی و تاریخی. داستان عمدتا در هارلم سال ۱۹۳۵ می‌گذرد و بر زندگی جان گرایمز، نوجوانی چهارده‌ساله و آفریقایی‌تبار، تمرکز دارد که در آستانه‌ی بلوغ با بحران‌هایی در ایمان، هویت، خانواده و خودشناسی روبه‌روست. چارچوب زمانی رمان به‌ظاهر محدود است: یک روز از زندگی جان روز تولدش و شبی طولانی که در کلیسای خانواده‌اش به تجربه‌ای روحانی و تکان‌دهنده ختم می‌شود. با این حال، بالدوین با ساختاری غیرخطی و بازگشت‌های پی‌درپی به گذشته، تاریخ عاطفی و اخلاقی شخصیت‌ها را لایه‌به‌لایه می‌گشاید و نشان می‌دهد که اکنون آنان چگونه زیر بار گذشته‌هایی حل‌نشده شکل گرفته است. در مرکز این روایت، رابطه‌ی پرتنش جان با ناپدری‌اش، کشیش گابریل گرایمز، قرار دارد؛ مردی سخت‌گیر، پرخشم و به‌شدت دیندار که ایمانش آمیزه‌ای است از تعصب، احساس گناه و میل به تسلط اخلاقی. بالدوین، گابریل را نه صرفا چهره‌ای استبدادی، بلکه محصول تاریخ شخصی و اجتماعی خاصی تصویر می‌کند: جوانی پرخطا که در گذر زمان به واعظی متعصب بدل شده و شکست‌های اخلاقی خود را در قالب وعظ، داوری و خشونت عاطفی بر خانواده‌اش فرافکنی می‌کند. در کنار او، الیزابت مادر جان و فلورنس خواهر گابریل هر یک حامل روایتی از رنج، فقدان، سازگاری و سکوت‌اند که تصویر خانواده را از یک ساختار ساده به شبکه‌ای پیچیده از گناه، بخشایش و بقا بدل می‌کند. دین در این رمان نه پس‌زمینه‌ای خنثی، بلکه نیرویی فعال و دوسویه است. کلیسا برای جامعه‌ی سیاه‌پوستان هارلم، پناهی در برابر نژادپرستی ساختاری، فقر و طرد اجتماعی فراهم می‌کند و به آنان زبان، موسیقی و معنا می‌بخشد؛ اما هم‌زمان با قواعد اخلاقی سخت‌گیرانه و نگاه گناه‌محورش، می‌تواند به ابزار سرکوب درونی بدل شود. بحران جان دقیقا در همین شکاف شکل می‌گیرد: او میان میل به رستگاری و ترس از گناه، میان نیاز به تعلق و هراس از طرد، معلق مانده است. تجربه‌ی روحانی پایانی رمان، بیش از آن‌که پاسخی قطعی باشد، مواجهه‌ای عریان با این تنش‌هاست. در لایه‌ای عمیق‌تر، بالدوین مسئله‌ی نژاد و هویت آفریقایی‌تباران آمریکا را در دل روایت خانوادگی و دینی می‌نشاند. خشم گابریل، خطابه‌های آتشینش و نگاه دوگانه‌اش به جهان سفیدپوست، بازتاب تجربه‌ی زیستن در جامعه‌ای است که کرامت انسانی سیاه‌پوستان را انکار می‌کند. جان، در حرکت میان کودکی و بزرگسالی، ناگزیر است هم‌زمان با ایمان، با معنای سیاه‌بودن، با تاریخ جمعی سرکوب و با تصویر خود در جهانی نابرابر روبه‌رو شود. این رمان، بی‌آنکه به شعار سیاسی فروکاسته شود، تصویری زنده از زندگی سیاه‌پوستان آمریکا در دوران مهاجرت بزرگ و پیامدهای روانی آن ارائه می‌دهد. بالدوین همچنین با ظرافتی کم‌نظیر، کشمکش‌های مربوط به جنسیت و میل را وارد سفر روحانی جان می‌کند. در فضایی که سکسوالیته به‌مثابه گناه تلقی می‌شود، جان با احساساتی مواجه است که نه زبان بیان دارند و نه امکان پذیرش. این تنش، هم‌پای بحران ایمان، به یکی از نیروهای پنهان اما تعیین‌کننده‌ی شکل‌گیری هویت او بدل می‌شود و نشان می‌دهد که چگونه اخلاق مذهبی سخت‌گیرانه می‌تواند خود به منبع شرم و ازخودبیگانگی بدل شود. از حیث ادبی، نثر شاعرانه و کتاب‌مقدسی بالدوین با جمله‌های آهنگین، تصاویر پرقدرت و ریتمی شبیه به وعظ و دعا وزن روحانی روایت را تشدید می‌کند و تجربه‌ی خواندن را به تجربه‌ای عاطفی و فکری بدل می‌سازد. هرچند ساختار غیرخطی و بافت فرهنگی خاص رمان ممکن است برای برخی خوانندگان چالش‌برانگیز باشد، همین ویژگی‌ها به اثر عمق و ماندگاری بخشیده‌اند. در مجموع، «به کوهستان بگو» نه‌فقط داستان بلوغ یک نوجوان، بلکه کاوشی ژرف در ایمان، خانواده، نژاد، گناه و امکان رستگاری است. بالدوین با این رمان، ادبیاتی می‌آفریند که هم به تاریخ اجتماعی آمریکا گره خورده و هم فراتر از زمان و مکان، به پرسش‌های بنیادین انسانی می‌پردازد؛ پرسش‌هایی که همچنان، با همان شدت و ضرورت، پیش روی خواننده‌ی امروز قرار دارند.