کتاب روایت دارالخلافه

کتاب «روایت دارالخلافه» نوشته سالار صارمی، اثری در زمینه تاریخ شهری است که روند دگرگونی تهران را از یک محدوده باستانی تا پایتخت پرماجرای عصر قاجار بررسی می‌کند. این اثر بنحو کامل جزئیات بافت شهری، ریشه نام‌گذاری‌ها و رویدادهای اجتماعی مستتر در کوچه‌ها و خیابان‌های پایتخت را معرفی می کند. کتاب در فصل‌های آغازین، مسئله پیوند تهران با شهر باستانی ری را پیش می‌کشد. صارمی ری را یکی از مراکز مهم مزدیسنا و پایتخت دوره‌های زیاریان و سلجوقیان معرفی می‌کند و سپس لنز خود را به سمت شکل‌گیری تهران عصر صفوی و قاجار تغییر می‌دهد. در بررسی بافت اجتماعی دوران قاجار، نویسنده در کنار شرح آبادانی‌ها، مسائل تاریک این دوران را نیز کنکاش می‌کند؛ از جمله رواج استفاده از قهوه قجری آلوده به اسید آرسنیک که در دربار ناصری به ابزاری رایج برای حذف فیزیکی اشخاص صاحب‌منصب تبدیل شده بود.
بخش عمده‌ای از محتوای «روایت دارالخلافه» به بررسی زیرساخت‌های اولیه شهری اختصاص دارد. صارمی چگونگی شکل‌گیری محله‌هایی چون چاله‌میدان را به خاک‌برداری‌های گسترده دوره شاه‌تهماسب صفوی برای ساخت خندق و برج و بارو مرتبط می‌داند؛ گودال‌هایی که بعدها به محل تجمع خلاف‌کاران و تخلیه زباله تبدیل شدند. در ادامه، ورود امکانات جدید به پایتخت بررسی می‌شود. تأسیس نخستین کارخانه برق توسط حاج حسین امین‌الضرب در خیابانی که به همین دلیل به چراغ‌برق معروف شد، و وضعیت ابتدایی سازمان بلدیه که فاقد بودجه بود و وظیفه نظافت معابر را بر دوش خود ساکنان می‌گذاشت، از جمله مستندات تاریخی ارائه شده در کتاب است. کتاب در فصول بعدی، خیابان‌ها و دروازه‌های قدیم را ردیابی می‌کند. ساخت دروازه غار در مجاورت زمین‌های کشاورزی جنوب تهران برای تأمین گندم و جوی مصرفی شهر، و ریشه‌یابی نام «خیابان لختی‌ها که به دلیل خلوتی و حضور مکرر جیب‌برها به این نام شهرت یافته بود، از بخش‌های پرجزئیات کتاب به شمار می‌رود. صارمی همچنین نام‌گذاری بسیاری از محلات قطعه‌قطعه شده شمیران را به مالکان شخصی این زمین‌ها در گذشته مرتبط می‌داند.
در نهایت،کتاب با بررسی چهارراه ادیان به پایان می رسد؛ مکانی که در آن مسجد، کلیسا، کنیسه و آتشکده در چهار ضلع یک تقاطع قرار گرفته‌اند. کتاب این هم‌جواری را به عنوان یک سند از همزیستی پیروان آیین‌های مختلف در بستر یک شهر پرهیاهو ثبت می‌کند. «روایت دارالخلافه» مجموعه‌ای از این مستندات جغرافیایی و اجتماعی را کنار هم می‌چیند تا روند شکل‌گیری پایتخت را از دل خندق‌های خشتی تا خیابان‌های سنگ‌فرش شده بازسازی کند.