کتاب وسوسه جدایی

«وسوسه‌ی جدایی» که عنوان اصلی‌اش ««شهیا کفراق»ست، با ترکیبی دوپاره در عنوان اصلی‌اش شروع می‌شود: «شهیا کفراق» عبارتی که در آن واژه‌ای به‌معنای اشتها و خواستنی‌بودن، کنار واژه‌ی جدایی می‌نشیند. همین تناقض کوچک دریچه‌ای است برای ورود به فضای کتاب احلام مستغانمی، نویسنده‌ی الجزایری و صاحب سه‌گانه‌ی معروف «خاطرات تن (ذاکره‌ی جسد)»، که این‌بار در سال ۲۰۱۸ اثری منتشر کرد که ترکیبی از روایت داستانی، تأمل شخصی و بازگشت به تجربه‌ی نوشتن است. محور کتاب مواجهه‌ی نویسنده‌ای با مردی زخم‌خورده از یک عشق ناتمام است؛ مردی که اعتمادش به رابطه را از دست داده و به‌گونه‌ای غریب، با جمله‌هایی نزد او می‌آید که پیش‌تر خود او نوشته بوده.
روایت کتاب بر پایه‌ی این ملاقات ساخته می‌شود. شخصیت نویسنده که هویتش با خود مستغانمی هم‌پوشانی دارد، در برابر مردی قرار می‌گیرد که کلماتی را تکرار می‌کند که قبلا برای شخصیتی به‌نام کامیلیا در کتاب دیگرش نوشته شده بودند. این تشابه پرسشی را در ذهن راوی و خواننده شکل می‌دهد: این مرد کیست، از کجا آمده و چه می‌خواهد؟ مستغانمی این پرسش را بی‌آنکه پاسخش را زودهنگام فاش کند، محور پیش‌بردن داستان قرار می‌دهد و در همان حال فاصله‌ی میان واقعیت زندگی خودش و دنیای داستانی‌اش را کم‌رنگ می‌کند.
آنچه این اثر را از دیگر کتاب‌های مستغانمی متمایز می‌کند، حضور آشکار خود نویسنده در متن است. او نه‌فقط از عشق و جدایی، که از رابطه‌ی خودش با شخصیت‌هایی می‌نویسد که در طول سال‌ها خلق کرده و اکنون باید از آن‌ها فاصله بگیرد؛ تجربه‌ای که برای هر نویسنده‌ای پس از پایان یک کتاب تکرار می‌شود.
در کنار این خط داستانی صفحاتی از خاطرات شخصی او نیز در متن جای گرفته، از جمله یادهایی از چهره‌های ادبی‌ای چون نزار قبانی و غازی القصیبی. این آمیختگی خاطره و داستان باعث می‌شود مرز میان زندگی واقعی نویسنده و جهانی که می‌سازد، در بسیاری از صفحات کتاب محو شود. عشق در این اثر مثل بیشتر کارهای مستغانمی، فقط به معنای وصال نیست؛ بلکه با انتظار، حسرت و چیزی که بعد از پایان یک رابطه در آدم باقی می‌ماند، گره خورده است. نثر کتاب همان ویژگی آشنای آثار او را دارد: جمله‌های کوتاه و قابل نقل، سرشار از تصویر و استعاره، با ریتمی که گاه به شعر نزدیک می‌شود.
«وسوسه‌ی جدایی» برای خواننده‌ای که دنبال رمانی با کشمکش‌های پرشتاب و پیرنگ فشرده است، شاید ساختاری پراکنده و کندتر به‌نظر برسد، چرا که بخش قابل‌توجهی از کتاب به خود عمل نوشتن، حافظه و بازاندیشی درباره‌ی عشق‌های گذشته اختصاص دارد. اما برای مخاطبی که با سبک مستغانمی آشناست و به نثر تأملی و شاعرانه علاقه دارد، همین ویژگی نقطه‌ی قوت اثر محسوب می‌شود؛ کتابی که در آن جدایی نه فقط یک پایان تلخ، که فرصتی برای مرور خویشتن و بازتعریف رابطه‌ی نویسنده با کلمات و شخصیت‌هایش است.