کتاب تفاوت

«تفاوت؛ گفت‌وگوی مصطفی شریف با ژاک دریدا درباره‌ی اسلام و غرب به همراه گفت‌وگوی صبا محمود با طلال اسد» اولین کتاب از مجموعه‌ی گفت‌وگوی شرق و غرب است. این مجموعه تلاشی است برای بررسی آرای متفکران جهان اسلام و نیز متفکران غربی درباره‌ی وضع تفکر در کشورهای اسلامی، به‌خصوص جهان عرب، ایران و ترکیه که میراث‌داران مهم‌ترین نحله‌های تمدن و فرهنگ اسلامی هستند.
دریدا در آثار متعدد خود پیگیر این هدف است که مدرنیته و سوژه‌ی غربی را واسازی کند، متافیزیک حاکم بر آن را عیان سازد و آنگاه درهم‌تنیدگی این متافیزیک دنیوی را با مسیحیت آشکار کند. آشنایی هرچند اجمالی با اندیشه‌ی دریدا دیدگاه سرسختانه‌ی ‌او درباره‌ی نه‌تنها متافیزیک غربی، بلکه در خصوص هرنوعی از متافیزیک را نشان می‌دهد. اما در مواجهه با اسلام وضعیت فلسفه‌ورزی او پیچیده‌تر به نظر می‌رسد. انتظاری از او نیست تا به عنوان فیلسوفی غربی از اسلام سخن بگوید و او نیز چنین نکرده است.
با توجه به نوع فلسفه‌ورزی دریدا باید انتظار داشت که فلسفه‌ی او در قبال نهاد اسلام نیز نگرش سرسختانه‌اش را در مواجهه با متافیزیک پی بگیرد. او این کار را به ساکنان سرزمین‌های عینی و ذهنی اسلام وامی‌گذارد. همواره در نوشته‌هایش برای مخاطبان در این سرزمین‌ها فراخوانی به نقد متافیزیک حاکم بر جهان‌شان وجود دارد. نخستین کلاف این پیچیدگی، سکوت حرفه‌ای معقول و قابل انتظار او در قبال دین اسلام است. دریدا در این کتاب نیز درباره‌ی اسلام چندان سخن نمی‌گوید، اما چنان که از کلام و زندگی‌اش برمی‌آید، مالامال از اندیشه‌ی الجزایر و مسلمانان است. چنان به زادگاهش، الجزایر، پیوستگی دارد که یکی از اساسی‌ترین بخش‌های دستگاه فلسفی‌ او یعنی موضوع «تفاوت» و «دیگری» برآمده از حس «نوستالجریا»ی خویش - نوستالژی‌اش درخصوص الجزایر - می‌داند و می‌گوید: «میراث فرهنگی‌ای که از الجزایر به من رسیده، چیزی است که احتمالا الهام‌بخش آثار فلسفی‌ام بوده است». این کتاب سندی بر دل‌مشغولی او راجع به مسلمانان است.
«مقدمه‌ی مترجمان»، «پیچیدگی‌های موضوع»، «واسازی روشنفکر دینی»، «اسلام و غرب: گفت‌وگو با ژاک دریدا»، «پیشگفتار ترجمه‌ی انگلیسی: ایمان ناب به صلح»، «پیش درآمد: دوستی، ورای همه‌چیز»، «آینده‌ی تمدن‌ها»، «گفت‌وگو»، «تجربه‌ی زیسته و خاطره‌ی یک الجزایری»، «شرق، غرب: وحدت و تفاوت‌ها»، «بی‌عدالتی و کژروی»، «جدایی یا پیوند؟»، «پیشرفت مطلق است یا وجود ندارد»، «ماحصل»، «موخره از ساحل جنوبی، وداع با دریدا» و «پیوست: اسلام، سکولاریسم، قدرت مدرن و...» مطالب بخش‌های مختلف این کتاب هستند.
«تفاوت» برای علاقمندان به تمدن‌های شرق و غرب و گفت‌وگوی این دو تمدن با هم، کتابی خواندنی و مفید است.