کتاب A Song for Lya

«ترانه‌ای برای لیا» نخستین مجموعه‌داستان جرج آر. آر. مارتین و یکی از بهترین راه‌ها برای دیدن نویسنده‌ای است که سال‌ها پیش از «نغمه‌ای از یخ و آتش»، بسیاری از دغدغه‌های اصلی‌اش را در قالب علمی‌تخیلی آزموده بود. مجموعه نخستین بار در ۱۹۷۶ منتشر شد و ده داستان از نوشته‌های آغازین مارتین را گرد آورد؛ داستان‌هایی دربارهٔ فضا، فناوری، جنگ، تنهایی، برخورد با موجودات بیگانه و انسان‌هایی که در دورترین نقاط جهان آینده نیز از ترس‌ها و نیازهای بسیار قدیمی خود رها نمی‌شوند. در این داستان‌ها آینده معمولا محل نمایش شگفتی‌های فناوری نیست. مارتین از سفینه، سیاره‌های دوردست، تله‌پاتی و شکل‌های متفاوت حیات استفاده می‌کند تا پرسش‌هایی دربارهٔ انسان مطرح کند. در «با آمدن صبح، مه می‌آید» تقابل میان شناخت علمی و نیاز انسان به راز و شگفتی در مرکز قرار می‌گیرد. در «قهرمان»، سربازی که سال‌های زندگی‌اش را در خدمت جنگ گذرانده با مسئله‌ای آشنا در آثار بعدی مارتین روبه‌رو می‌شود: نهادی که قهرمان می‌سازد، هنگامی که دیگر به او احتیاج ندارد چه مسئولیتی در برابرش دارد؟ داستان‌هایی مانند «تاریک، تاریک بودند تونل‌ها» نیز برخورد انسان با امر بیگانه را چنان طراحی می‌کنند که خود مفهوم «انسان‌بودن» به پرسش تبدیل شود. اما نقطهٔ اوج کتاب نوولای «ترانه‌ای برای لیا» است؛ اثری که جایزهٔ هوگو برای بهترین نوولا را برای مارتین به همراه آورد. راب و لیا، دو انسان دارای توانایی‌های ذهن‌خوانی، به سیارهٔ شکیا فرستاده می‌شوند تا دربارهٔ دینی عجیب در میان ساکنان بومی تحقیق کنند. مسئله برای مقامات انسانی نگران‌کننده است، زیرا برخی انسان‌های ساکن سیاره نیز به این آیین گرایش پیدا کرده‌اند. چیزی که در آغاز ممکن است برخورد علم با خرافه یا انسان با فرهنگی بیگانه به نظر برسد، به تدریج به پرسشی بسیار شخصی‌تر دربارهٔ تنهایی، عشق و میل انسان به محوشدن مرز میان خود و دیگری تبدیل می‌شود. توانایی تله‌پاتی راب و لیا انتخاب هوشمندانه‌ای است. آن‌ها از اکثر انسان‌ها بیشتر به ذهن یکدیگر راه دارند، اما همین نزدیکی نشان می‌دهد حتی دانستن افکار دیگری لزوما تنهایی را از میان نمی‌برد. مارتین در اینجا مسئله‌ای را مطرح می‌کند که در بسیاری از آثار بعدی‌اش بازخواهد گشت: انسان تا چه اندازه حاضر است برای تعلق‌داشتن، عشق یا رهایی از تنهایی بخشی از فردیت خود را قربانی کند؟ از نظر سبکی، «ترانه‌ای برای لیا» هنوز آثار نویسنده‌ای جوان را در خود دارد. بعضی داستان‌ها به الگوهای علمی‌تخیلی دههٔ ۱۹۷۰ نزدیک‌اند و از نظر پرداخت شخصیت یا ساختمان روایت به یک اندازه نیرومند نیستند. اما نقاط قوت مارتین از همین ابتدا آشکارند: علاقه به شخصیت‌های اخلاقا مبهم، بدبینی نسبت به پاسخ‌های ساده، توانایی تبدیل ایدهٔ علمی‌تخیلی به مسئله‌ای عاطفی و تمایل به انتخاب‌هایی که هیچ نتیجهٔ کاملا بی‌هزینه‌ای ندارند. این مجموعه در ۱۹۷۷ جایزهٔ لوکوس بهترین مجموعه را نیز دریافت کرد و امروز ارزش دیگری هم دارد: نشان می‌دهد جهان ادبی مارتین بسیار پیش‌تر از وستروس شکل گرفته بود. سیاره‌ها و فناوری‌ها تغییر کرده‌اند، اما پرسش تقریبا همان است: اگر انسان بتواند از محدودیت‌های جسم، فاصله و حتی ذهن عبور کند، آیا سرانجام از تنهایی خود نیز رها خواهد شد؟