کتاب عملیات پروتو

کتاب «عملیات پروتو» نوشته‌ی برایان آر. جانسن با یک بازدید علمی ساده‌ی مدرسه‌ای آغاز می‌شود؛ همان روزی که جیسون قهرمان نوجوان داستان، پا به محل کار مادرش می‌گذارد و بی‌آنکه بداند چه اتفاقی در انتظارش است، با یکی از مهم‌ترین دستاوردهای علمی روزگار خودش روبه‌رو می‌شود. این کتاب، رمانی علمی‌تخیلی و ماجراجویانه برای کودکان و نوجوانان است، در بازه‌ی سنی تقریبی هشت تا دوازده سال، و از همان لحظه‌ی آشنایی جیسون با اختراع مادرش، ریتم داستان شکل می‌گیرد و دیگر متوقف نمی‌شود.
آن اختراع، دستگاهی هوش مصنوعی به نام پروتو است؛ فناوری‌ای میلیارددلاری که قرار است مسیر بسیاری از چیزها را تغییر دهد. اما پروتو به‌جای آنکه در محیطی امن باقی بماند، به‌طور غیرمنتظره همراه جیسون از آن مکان بیرون می‌آید و از همین نقطه، زندگی عادی او به‌کلی به‌هم می‌ریزد. کمی بعد مادرش ناپدید می‌شود؛ سپس پدرش هم.
جیسون تنها نمی‌ماند: همسایه و دوستش مایا در کنار او قرار می‌گیرد و این دو، همراه با خود پروتو، وارد ماجرایی می‌شوند که به‌مراتب بزرگ‌تر از تصورشان است. تعقیب و گریز، سرنخ‌های مبهم، و افرادی که قصد دارند از این فناوری برای اهدافی خطرناک بهره ببرند، بخشی از فضایی است که نویسنده برای مخاطب نوجوان خود ساخته است؛ بی‌آنکه لازم باشد جزئیات بیشتری از سرانجام این تعقیب فاش شود.
هوش مصنوعی تا کجا می‌تواند در خدمت انسان باشد و از کجا به بعد می‌تواند به تهدیدی جدی بدل شود؟ تفاوت هوش انسانی با هوشی که ماشین می‌سازد در چیست؟ و مهم‌تر از همه، مسئولیت در برابر فناوری‌های پیشرفته بر عهده‌ی کیست؟ جانسون این مفاهیم را نه با زبانی سنگین یا فلسفی، بلکه در دل موقعیت‌های پرتحرک و گاه طنزآمیز روایت می‌کند؛ از رویارویی با گروهی از توله‌سگ‌های دردسرساز گرفته تا برخورد با پهپادهایی که مسیر جیسون و مایا را پیچیده‌تر می‌کنند. همین ترکیب هیجان و شوخ‌طبعی باعث می‌شود مفاهیمی مانند فناوری، برنامه‌نویسی، زیست‌شناسی و حتی فیزیک، بدون آنکه خشک یا آموزشی صرف به‌نظر برسند، در دل داستان جا بگیرند.
«عملیات پروتو» ماجرایی است درباره‌ی همکاری؛ همکاری میان دو نوجوان، همکاری میان انسان و یک هوش مصنوعی که قرار است در کنار انسان باشد نه در برابرش، و در سطحی وسیع‌تر، پرسشی درباره‌ی نحوه‌ی مواجهه‌ی جامعه با فناوری‌هایی که روزبه‌روز قدرتمندتر می‌شوند. این کتاب ماجراجویی‌ای پرشتاب و سرگرم‌کننده است که مخاطب نوجوان را همراه با خنده، تعلیق و کمی کنجکاوی علمی، تا پایان داستان همراه خودش می‌برد.