کتاب آکادمی استرنج 3

کمیک «آکادمی استرنج: شماره سوم» اثر اسکاتی یانگ، با طراحی هومبرتو راموس، در ادامه‌ی دو شماره‌ی پیشین، جهان مدرسه‌ی جادوگری را از سطح شگفتی و سرگرمی عبور می‌دهد و به قلمرویی می‌برد که در آن آموزش، قدرت و ترس به هم گره می‌خورند. این شماره هنوز از انرژی نوجوانانه، شوخی‌های سریع و طراحی‌های پرتحرک بهره می‌برد، اما زیر این ظاهر پررنگ و پرصدا، پرسشی جدی‌تر جریان دارد: وقتی نهادی برای مهار استعدادهای خطرناک ساخته می‌شود، آیا واقعا به سوژه کمک می‌کند خودش را بشناسد، یا فقط شکل قابل‌قبول‌تری از کنترل را بر او تحمیل می‌کند؟
آکادمی در این شماره دیگر فقط مکانی عجیب و جذاب نیست. مدرسه آرام‌آرام چهره‌ی دوگانه‌ی خود را نشان می‌دهد: از یک سو پناهگاهی برای نوجوانانی است که قدرت‌هایشان در جهان بیرون می‌تواند آن‌ها را منزوی، خطرناک یا قربانی کند؛ از سوی دیگر، دستگاهی است که همین قدرت‌ها را طبقه‌بندی می‌کند، نام می‌گذارد، می‌آزماید و در مسیرهای مشخص قرار می‌دهد. جادو، که در نگاه نخست باید نیروی رهایی و امکان باشد، در کلاس‌ها و تمرین‌ها به موضوع انضباط تبدیل می‌شود. دانش‌آموزان می‌آموزند چگونه آن را کنترل کنند، اما هم‌زمان می‌آموزند چه چیزی از آن‌ها پذیرفتنی است و چه چیزی باید پنهان، اصلاح یا سرکوب شود. در مرکز این بحران، شخصیت دویل دورمامو قرار دارد. دویل با نامی وارد آکادمی شده که پیش از هر کنشی درباره‌ی او حکم صادر کرده است. او فرزند میراثی تاریک است و همین میراث باعث می‌شود نگاه دیگران همیشه با نوعی انتظار و سوءظن همراه باشد. مسئله‌ی او فقط این نیست که آیا می‌تواند جادو را یاد بگیرد، بلکه این است که آیا می‌تواند از داستانی که دیگران برایش نوشته‌اند بیرون بیاید. دویل در برابر نوعی جبر تبارشناختی ایستاده است؛ جبری که می‌گوید گذشته‌ی تو، آینده‌ات را توضیح می‌دهد. رنج او از اینجا انسانی می‌شود که شرارت هنوز در عمل او ثابت نشده، اما در نام او پیشاپیش ثبت شده است. امیلی برایت در سوی دیگر، چهره‌ی معصومیت در حال فرسایش است. او با کنجکاوی، انرژی و میل به یادگیری وارد این جهان شده، اما شماره‌ی سوم نشان می‌دهد که تجربه‌ی آموزش جادو نمی‌تواند بی‌هزینه باشد. هر درس، هر مواجهه و هر خطر، بخشی از تصویر کودکانه‌ی او از قدرت را مخدوش می‌کند. آکادمی برای امیلی فقط محل رشد نیست؛ جایی است که او باید بفهمد قدرت داشتن، همیشه به معنای آزادتر بودن نیست. گاهی قدرت، انسان را بیشتر در معرض داوری، مسئولیت و ترس قرار می‌دهد. همین آگاهی تدریجی، او را از یک شخصیت صرفا روشن و امیدوار، به سوژه‌ای پیچیده‌تر تبدیل می‌کند. ساختار بصری هومبرتو راموس این اضطراب را با شدت منتقل می‌کند. بدن‌ها کشیده، چهره‌ها اغراق‌شده و حرکت‌ها انفجاری‌اند؛ انگار جهان اثر نمی‌تواند در قاب‌های آرام و متعادل جا بگیرد. در صحنه‌های مربوط به کلاس و نظم آموزشی، قاب‌ها هنوز تلاش می‌کنند نوعی کنترل و جهت‌مندی داشته باشند، اما به محض ورود جادو، صفحه از ثبات فاصله می‌گیرد. خطوط کج، ترکیب‌بندی‌های فشرده و ریتم تند پنل‌ها نشان می‌دهند که آکادمی هرگز به‌طور کامل بر چیزی که آموزش می‌دهد مسلط نیست. رنگ‌ها نیز این وضعیت را تشدید می‌کنند؛ درخشندگی و هیجان بصری، به‌جای آنکه صرفا حس شادابی ایجاد کند، گاهی مثل علامت هشدار عمل می‌کند. زیبایی این جهان همیشه با خطر همراه است. از نظر روایی، یانگ میان لحن سبک و دلالت‌های سنگین حرکت می‌کند. دیالوگ‌ها گاهی شوخ و نوجوانانه‌اند، اما آنچه پشت آن‌ها قرار دارد، ترس از طرد شدن، اضطراب هویت و فشار سازگاری با نهاد است. همین تضاد باعث می‌شود «آکادمی استرنج: شماره سوم» فقط یک ماجرای فانتزی مدرسه‌ای نباشد. اثر نشان می‌دهد نوجوانی خود نوعی وضعیت جادویی و خطرناک است: مرحله‌ای که انسان هنوز شکل نگرفته، اما مدام از سوی خانواده، مدرسه، گذشته و نگاه دیگران شکل داده می‌شود. بحران اصلی این شماره، بحران عاملیت است. دانش‌آموزان می‌خواهند خودشان باشند، اما برای شناختن خود ناچارند از مسیر نهادی عبور کنند که آن‌ها را تعریف می‌کند. آکادمی به آن‌ها زبان، قانون و روش می‌دهد، اما همین زبان و قانون، مرزهای امکان را نیز تعیین می‌کند. دویل باید بفهمد آیا نامش زندان اوست یا ماده‌ی خامی برای بازنویسی خویشتن. امیلی باید دریابد آیا معصومیت می‌تواند پس از شناخت خطر زنده بماند یا باید به شکلی تازه از آگاهی تبدیل شود.
«آکادمی استرنج: شماره سوم» از دل هیاهوی جادو، پرسشی آرام اما سخت بیرون می‌کشد: آیا سوژه می‌تواند در خانه‌ی قدرت آموزش ببیند، بی‌آنکه به دارایی قدرت بدل شود؟ پاسخ اثر قطعی نیست، و همین ناتمامی، نیروی آن است. شاید نخستین درس واقعی آکادمی همان درسی باشد که هیچ استادی روی تخته نمی‌نویسد: گاهی خط