کتاب The Birthday Party

«جشن تولد» نمایشنامه‌ای سه‌پرده‌ای از هارولد پینتر است که در سال ۱۹۵۷ نوشته شد و نخستین‌بار در ۱۹۵۸ به روی صحنه رفت؛ اثری که خیلی زود به یکی از نقاط عطف تئاتر مدرن بدل شد. تمام رویدادهای نمایش تقریبا در فضای بسته و فرسوده‌ی یک پانسیون ساحلی می‌گذرد که توسط زوجی سالخورده، مگ و پیتی بولز، اداره می‌شود. این مکان، با روال‌های تکراری و گفت‌وگوهای روزمره‌ی بی‌اهمیتش، پناهگاهی ظاهرا امن برای تنها مستأجر آن، استنلی وبر، فراهم کرده است؛ مردی منزوی، بی‌پول و ناکام که گذشته‌اش مبهم و حالش آمیخته به رخوت و پرخاش است. این سکون شکننده با ورود دو مرد ناشناس، گلدبرگ و مک‌کان، ناگهان فرو می‌ریزد؛ دو شخصیتی که نه هویت روشنی دارند و نه هدفشان آشکار است، اما حضورشان از همان ابتدا حامل تهدیدی نامرئی است. پینتر با مهارت، از دل مکالمات ظاهرا پیش‌پاافتاده، فضایی سرشار از اضطراب می‌سازد. گلدبرگ و مک‌کان با پرسش‌هایی نامنسجم، اتهاماتی مبهم و ارجاع‌هایی گنگ به گذشته‌ای نامعلوم، استنلی را به تدریج از تعادل خارج می‌کنند. این فشار روانی در قالب برگزاری یک جشن تولد به اوج می‌رسد؛ جشنی که اجباری بودنش بیش از خود مراسم اهمیت دارد و حتی معلوم نیست اساسا تولد استنلی باشد. زبان نمایش در این نقطه به شدت لغزنده می‌شود: شوخی‌ها به تهدید بدل می‌شوند، سکوت‌ها سنگین‌تر از کلمات عمل می‌کنند و منطق گفت‌وگوها فرو می‌پاشد. آنچه باقی می‌ماند، احساسی از محاصره و گناه است؛ بی‌آنکه جرم یا مرجع قدرتی به‌روشنی تعریف شده باشد. در پرده‌ی پایانی، فروپاشی روانی استنلی کامل می‌شود و او عملا از صحنه‌ی زندگی روزمره حذف می‌گردد. گلدبرگ و مک‌کان او را با خود می‌برند، بی‌آنکه توضیحی بدهند یا مسئولیتی بپذیرند، و مگ و پیتی دوباره به عادت‌های روزمره‌ی خود بازمی‌گردند؛ چنان‌که گویی هیچ رخداد غیرعادی‌ای اتفاق نیفتاده است. پیتی حتی واقعیت غیبت استنلی را پنهان می‌کند تا نظم ظاهری خانه حفظ شود. این بازگشت سرد و بی‌تفاوت به «عادی‌بودن»، یکی از هولناک‌ترین جنبه‌های نمایش است: حذف انسان بدون پیامد، بدون توضیح، و بدون اعتراض موثر. «جشن تولد» نمونه‌ای شاخص از آن چیزی است که بعدها «کمدی تهدید» نام گرفت؛ آمیزه‌ای از طنز روزمره و اضطرابی عمیق که هرگز به شکلی شفاف بیان نمی‌شود. نمایش در عین حال در سنت تئاتر پوچی جای می‌گیرد، جایی که زبان دیگر ابزار ارتباط مطمئن نیست و معنا دائما می‌لغزد. هویت استنلی، گذشته‌اش و حتی میزان گناه یا بی‌گناهی‌اش نامشخص باقی می‌ماند و همین ابهام، پرسش‌هایی بنیادین درباره‌ی شکنندگی فردیت، قدرت ساختارهای نامرئی و امکان مقاومت در برابر اقتدار مبهم مطرح می‌کند. پینتر با قرار دادن زندگی عادی در برابر هرج‌ومرجی خزنده، اضطراب‌های پس از جنگ، بی‌ثباتی هویت و ترس از حذف را به شکلی فشرده و بی‌رحم به صحنه می‌آورد. در نهایت، قدرت «جشن تولد» نه در ارائه‌ی پاسخ، بلکه در حفظ تنش و ابهام است. این نمایش مخاطب را وادار می‌کند با این پرسش ناآرام‌کننده روبه‌رو شود که چه‌قدر از امنیت روزمره‌ی ما واقعی است و تا چه اندازه می‌تواند با ورود نیروهایی ناشناس، بی‌نام و بی‌منطق، در یک لحظه فرو بریزد.