کتاب انسان و حیوان

کتاب «انسان و حیوان» اثر ژان پیر دیگار، دعوتی است برای نگاه به حیوانات از دریچه انسان‌شناسی. این کتاب نشان می‌دهد که رابطه ما با حیوانات اهلی، آینه تمام نمای خواسته‌ها و حتی تناقض‌های خود ماست. دیگار که یکی از بنیان‌گذاران انسان‌شناسی اهلی‌سازی محسوب می‌شود، در این اثر کلاسیک و ماندگار که توانست جایزه آکادمی فرانسه را در سال ۱۹۹۰ از آن خود کند، با نگاهی نقادانه فراتر از مطالعات صرفا جانورشناختی گام می‌نهد. او معتقد است که رابطه ما با حیوانات اهلی، رمزها و رازهای پنهان «طبیعت خود انسان» را برای ما فاش می‌کند. دیگار از همان ابتدا، تعریفی پویا و نوآورانه از مفهوم اهلی‌سازی ارائه می‌دهد. از دیدگاه او، اهلی‌سازی به عنوان عملی مستمر و مادام‌العمر تعریف می‌شود که انسان بر حیوانات تحت اختیار خود اعمال می‌کند. او مرز سنتی و مطلق میان گونه‌های «اهلی» و «وحشی» را یک پدیده کاملا نسبی می‌داند و در عمل، انسان را بر بیش از دویست گونه، از سگ گرفته تا کرم ابریشم، مسلط و تأثیرگذار معرفی می‌کند. او ریشه اصلی اهلی‌سازی را فراتر از نیازهای عملی می‌جوید و آن را برخاسته از «میلی عمیق و کمابیش ناخودآگاه برای تصاحب و دگرگونی طبیعت و موجودات زنده» می‌داند؛ میلی که خود ریشه در فرایند انسان‌شدن دارد. به این ترتیب، حیوانات اهلی از قالب ابزارهایی صرفا کاربردی خارج می‌شوند و به تجلی‌گر تمایلاتی بدل می‌شوند که در ناخودآگاه جمعی ما نهفته است. نویسنده با نگاهی به این نکته اشاره می‌کند که الگوهای رفتاری انسان با حیوانات اهلی، تفاوت چندانی با روابط او با همنوعانش ندارد. «در اهلی‌کردن حیوانات، انسان با آن‌ها روابطی مبتنی بر قدرت و/یا شیفتگی و جذبه برقرار می‌کند که در اصل، چندان هم با روابطی که با همنوعانش دارد، متفاوت نیست». از این رو، شاید بسیاری از شور و احساسات قدرتمند ما نسبت به حیوانات خانگی، فقط مختص به آن‌ها نیست، بلکه بازتابی از پیچیدگی‌های روابط عاطفی و قدرت در میان خود ماست. این کتاب با نگاهی تازه به وجهی کم‌تر دیده شده از رابطه انسان و حیوانات، شما را به سفر اکتشافی در میان تاریخ و فرهنگ‌های گوناگون می‌برد تا از لابه‌لای این شور دیرینه، به درک بهتری از پیچیدگی‌های وجود خودمان برسیم.