کتاب جهان ببینی چینی

کتاب «جهان‌بینی چین: ابهام‌زدایی از چین برای جلوگیری از منازعات جهانی» نوشته‌ی دیوید دائوکویی لی تلاشی است آگاهانه برای توضیح این پرسش بنیادین که چین معاصر خود را چگونه می‌بیند و بر چه مبنایی با جهان تعامل می‌کند. این اثر که در سال ۲۰۲۴ منتشر شده، نه یک مانیفست سیاسی آشکار است و نه صرفا گزارشی دانشگاهی، بلکه کوششی میان‌رشته‌ای است که تاریخ، اقتصاد، سیاست و فرهنگ را در هم می‌آمیزد تا شکاف ادراکی میان چین و جهان غرب را روشن‌تر کند. لی که هم اقتصاددان آکادمیک و هم مشاور سطوح بالای حکمرانی در چین بوده، کتاب را مشخصا برای مخاطب غربی نوشته است؛ مخاطبی که اغلب چین را از دریچه‌ی رقابت، تهدید یا سوءظن می‌نگرد. نقطه‌ی عزیمت کتاب این فرض است که بخش بزرگی از تنش‌های ژئوپلیتیکی کنونی نه الزاما محصول تضاد منافع عینی، بلکه نتیجه‌ی سوءبرداشت‌های عمیق فرهنگی و تاریخی است. لی برای توضیح این مدعا، جهان‌بینی چین را در بستری تاریخی بلندمدت قرار می‌دهد و نشان می‌دهد که چگونه سنت کنفوسیوسی، تجربه‌ی دولت امپراتوری، قرن تحقیر، انقلاب کمونیستی و اصلاحات اقتصادی پس از دنگ شیائوپینگ، همگی در شکل‌دهی به حساسیت‌های معاصر چین نقش داشته‌اند. از این منظر، مفاهیمی مانند حاکمیت، ثبات، نظم و توسعه در چین بار معنایی متفاوتی از همتایان لیبرال غربی خود دارند. در بخش‌های میانی کتاب، نویسنده به سراغ اقتصاد و ساختار اجتماعی چین می‌رود و با تصویرهای ساده‌سازانه‌ای که چین را یا کاملا دولتی و ایستا یا کاملا سرمایه‌دار و سرکش می‌دانند، مقابله می‌کند. لی اقتصاد چین را سامانه‌ای ترکیبی، تطبیق‌پذیر و چندلایه توصیف می‌کند که در آن دولت، بازار، شرکت‌های خصوصی، فناوری و سرمایه‌گذاری هم‌زمان حضور دارند. او تأکید می‌کند که این مدل نه نسخه‌ای تقلیدی از سرمایه‌داری غربی است و نه بازگشت صرف به اقتصاد برنامه‌ریزی‌شده، بلکه پاسخی بومی به چالش‌های توسعه در مقیاسی بی‌سابقه است. یکی از بحث‌برانگیزترین بخش‌های کتاب، تحلیل نویسنده از فرآیند تصمیم‌گیری سیاسی در نظام تک‌حزبی چین است. لی می‌کوشد نشان دهد که فقدان رقابت انتخاباتی لزوما به معنای فقدان عقلانیت یا بازخورد نیست و سازوکارهایی متفاوت برای جمع‌آوری اطلاعات، آزمون سیاست‌ها و اصلاح مسیر وجود دارد. او رهبران چین را بیش از آنکه ایدئولوگ‌هایی توسعه‌طلب بداند، عمل‌گرایانی تصویر می‌کند که دغدغه‌ی اصلی‌شان انسجام داخلی، رشد بلندمدت و جلوگیری از بی‌ثباتی است. با این حال، کتاب بی‌نقص نیست. برخی خوانندگان و منتقدان اشاره کرده‌اند که روایت لی گاه بیش از حد همدلانه و نزدیک به چارچوب رسمی حاکمیت چین است و به اندازه‌ی کافی به تناقض‌ها، تنش‌های درونی، یا پیامدهای محدودکننده‌ی برخی سیاست‌ها نمی‌پردازد. حذف یا کم‌رنگ‌کردن موضوعاتی مانند تمرکز قدرت سیاسی، محدودیت‌های مدنی یا بحران‌های اقتصادی اخیر، باعث می‌شود کتاب بیش از آنکه تحلیلی انتقادی باشد، به اثری تبیینی با جهت‌گیری مشخص نزدیک شود. با این همه، «جهان‌بینی چین» به‌عنوان متنی روشنگر و قابل‌فهم، نقشی مهم در کاهش ساده‌سازی‌های رایج ایفا می‌کند. این کتاب خواننده را دعوت می‌کند تا پیش از داوری، منطق درونی چین را بفهمد و بپذیرد که نظم جهانی آینده الزاما بر یک الگوی واحد استوار نخواهد بود. برای مخاطبانی که می‌خواهند رقابت چین و غرب را نه صرفا به‌عنوان تقابل خیر و شر، بلکه به‌مثابه برخورد دو سنت تاریخی و ذهنی متفاوت درک کنند، اثر دیوید دائوکویی لی نقطه‌ی شروعی جدی و تأمل‌برانگیز است.