کتاب موسیقی عرفانی اهل حق

موسیقی در تار و پود آیین یارسان (اهل حق) تنها یک هنر شنیداری نیست، بلکه زبان رازآلودی است که انسان را به ساحت‌های پنهان درون و قلمروهای لایتناهی عرفان پیوند می‌زند. در این میان، ساز باستانی تنبور، با نوایی که گویی از ژرفای تاریخ می‌جوشد، نقشی آیینی بر عهده دارد. کتاب «موسیقی عرفانی اهل حق» به قلم مهدی عسگری، اثری است که تلاش می‌کند پرده از رازهای سرهم‌تنیده این سنت موسیقایی بردارد. نویسنده در این اثر با پرهیز از تکرار مکررات و با تکیه بر تحقیقات گسترده میدانی و اسناد دست‌اول، روایتی جامع از خاستگاه، تطور و کارکردهای آیینی موسیقی در میان پیروان این مسلک ارائه می‌دهد.
یکی از برجسته‌ترین ویژگی‌های این کتاب، نگاه تحلیلی و موشکافانه نویسنده به روند تقدس‌یافتن ساز تنبور است. عسگری به جای آنکه فقط به معرفی مقام‌ها بپردازد، این پرسش را مطرح می‌کند که چگونه یک ساز باستانی با قدمتی چند هزارساله، در بستر تاریخ به مهم‌ترین نماد آیینی یک مسلک عرفانی تبدیل شده است. او برای پاسخ به این پرسش، خواننده را به درون «جم‌خانه» قلب تپنده و مرکز فکری و فرهنگی اهل حق می‌برد. در این فضاست که موسیقی در پیوند با ذکر، مراقبه، آداب خاصی چون بستن کمر و پوشاندن سر، کارکردی فراتر از یک ملودی پیدا کرده و به ابزاری برای تعالی روح بدل می‌شود. کتاب به زیبایی نشان می‌دهد که ریشه‌های این آیین از پیوند آموزه‌های باستانی، عرفان اسلامی و تصوف شیعی شکل گرفته و با حضور چهره‌های تاریخی نظیر سلطان اسحاق برزنجه‌ای انسجام یافته است. در بخشی دیگر از این پژوهش، نویسنده با رویکردی انتقادی و تکمیل‌کننده نسبت به آثار پیشین محققانی چون ژان دورینگ و سید خلیل عالی‌نژاد، خلأهای موجود در شناخت تحلیلی این موسیقی را پر می‌کند. او با دقت نظر، به واکاوی و تفکیک سه مکتب اساسی تنبورنوازی، یعنی مکتب کرند (دالاهو)، مکتب صحنه و سبک خاص نورعلی الهی می‌پردازد. این تفکیک هوشمندانه، همراه با بررسی دقیق محتوای کلام‌ها و دسته‌بندی مقام‌های حقانی، مجلسی و مجازی نظیر مقام‌های طرز، شیخ امیری و جلوشاهی، به مخاطب کمک می‌کند تا درک روشنی از تنوع و پویایی درونی این موسیقی به دست آورد. تأکید بر نقش زبان مقدس کردی، به‌ویژه گویش اورامی، و بررسی تفاوت کارکرد درمانی موسیقی عرفانی اهل حق با سایر فرم‌های موسیقی‌درمانی، بر غنای مردم‌شناختی اثر افزوده است.
کتاب «موسیقی عرفانی اهل حق»، با نثری پیراسته و ساختاری یکپارچه، نه تنها برای پژوهشگران عرصه موسیقی‌شناسی قومی، تاریخ ادیان و عرفان اسلامی منبعی ارزشمند به شمار می‌رود، بلکه برای تمام شیفتگان نوای جادویی تنبور، دریچه‌ای نو به سوی درک معنویت مستتر در نغمه‌های یارسان می‌گشاید. مهدی عسگری در این اثر نشان داده است موسیقی اهل حق، بازتابی از یک جهان‌بینی کهن است؛ سادگی روشنی که پیچیده‌ترین مفاهیم هستی‌شناختی را در ضرب‌آهنگ مضراب‌ها به ودیعه گذاشته و هر شنونده‌ای را به فراخور ظرفیت درونیش، از حظی معنوی و آسمانی سرشار می‌سازد.