کتاب محافظه‌کاری در برابر نئومارکسیسم

«محافظه‌کاری در برابر نئومارکسیسم: نقدی بر جدال سید جواد طباطبایی و یوسف علی اباذری» کتابی نگاشته نظام بهرامی کمیل است که با بازخوانی منازعات فکری دهه‌های اخیر در سپهر اندیشه معاصر ایران، رویارویی پردامنه دو تن از تأثیرگذارترین استادان و نظریه‌پردازان دانشگاهی سید جواد طباطبایی در مقام فیلسوف تاریخ و احیاگر ایده اندیشه ایرانشهری، و یوسف‌علی اباذری در جایگاه جامعه‌شناس انتقادی و سخنگوی پرشور نئومارکسیسم را در ترازوی سنجش علمی قرار می‌دهد. بهرامی کمیل با ترسیم تبارشناختی تطور گفتمان‌های روشنفکری از دوران هژمونی جریان‌های بومی‌گرا، چپ مارکسیستی و روشنفکری دینی در دهه‌های چهل تا هفتاد خورشیدی با چهره‌هایی چون جلال آل‌احمد، احسان طبری، علی شریعتی، داریوش شایگان و عبدالکریم سروش، نشان می‌دهد که چگونه با آغاز دهه هشتاد، کانون نزاع نظری در ایران به تقابل دو جریان دگرگون شد؛ نبردی نمادین که در آن، طباطبایی با تکیه بر مفهوم زوال و انحطاط اندیشه، تاریخ‌نگاری مفهومی و ضرورت بازخوانی پادشاهی مشروطه در پرتو حاکمیت قانون، تعریف متمایز از سکولاریسم و آسیب‌شناسی دانشگاه ایرانی، منتقدان چپ‌گرا را به ناآگاهی از عمق سنت، درک سطحی و ایدئولوژیک از مدرنیته و تضعیف هویت ملی متهم می‌ساخت و در مقابل، اباذری با کاربست آموزه‌های مکتب فرانکفورت و نقد هشت دهه علوم اجتماعی، جنبش‌های افراطی و فاشیسم را پیامد منطقی حاکمیت بازار دانست و رویکرد طباطبایی را نوعی محافظه‌کاری باستان‌گرایانه و هم‌پیمان با نئولیبرالیسم در مسیر تحکیم اقتدارگرایی خواند که با بازگشت به آرمان‌خواهی رهایی‌بخش شریعتی باید مهار گردد.
نویسنده ساختار اثر را در سه بخش هماهنگ سامان داده است؛ بخش نخست، عصاره‌ای از دستگاه فکری طباطبایی و نقدهای بنیادین او بر چهره‌هایی نظیر محمدعلی همایون کاتوزیان، آرامش دوستدار و محمد عابد الجابری به دست می‌دهد. بخش دوم، با تمرکز بر سخنرانی‌ها و مواضع اباذری پیرامون رابطه اقتصاد و فرهنگ، مدعای نئولیبرالیسم در ایران را بررسی نموده و اثبات می‌کند که تقلیل دادن تمامی بحران‌های تاریخی، اجتماعی و زیستی به سلطه بازار آزاد جهانی، خطایی تحلیلی است که به فرار ناخودآگاه از فهم حقیقت امر سیاسی، انسداد داخلی و ساختارهای انضمامی قدرت می‌انجامد. کانون ابتکار و آورده اصلی کتاب در بخش سوم آشکار می‌شود؛ جایی که مولف با فرارفتن از این دوگانه، افق بدیل لیبرالیستی را برای جریان روشنفکری ترسیم می‌نماید. نویسنده با واسازی سازوکار اسطوره‌سازی شریعتی به سیاق اسطوره‌های بسیج‌گر ژرژ سورل، و با بازخوانی آراء فلسفی ارنست کاسیرر و تکاپوهای روشنگرانه یدالله موقن در نقد ذهنیت اسطوره‌ای و دفاع از خردورزی، مفهوم خودبنیادی را به مثابه جوهره اصلی عصر روشنگری و حلقه مفقوده تجدد در ایران معرفی می‌کند تا نشان دهد خط فاصل اصیل و بنیادین در جامعه، نه دوگانه‌های برساخته و انتزاعی، بلکه تعارض تاریخی آزادی و استبداد است. این کتاب یادآور می شود توسعه و رهایی واقعی جامعه، نه در گرو پناه بردن به سنت‌های اقتدارگرا و نه در گرو آرمان‌های توهم‌آلود چپ، بلکه در گرو تعمیق عقلانیت انتقادی، پاسداری از حقوق فردی و حاکمیت راستین قانون تحقق می‌یابد.