کتاب اردشیر سیزدهم

«اردشیر سیزدهم؛ مصاحبه اردشیر محصص با اردشیر محصص» نوشته‌ی نازی بگلری با نگاهی خلاقانه، گوشه‌ای از جهان ذهنی و نگاه تیزبین اردشیر محصص را بازتاب می‌دهد؛ هنرمندی که با طراحی‌های گزنده و طنزآلود و شخصیت پیچیده و مستقلش شناخته می‌شود.
اردشیر محصص ستایش‌شده‌ترین هنرمند ایرانی در عرصه بین‌المللی است که کاریکاتور ایرانی را به جهانیان شناساند. او کاریکاتور ایرانی را که محدود به جنبه‌های کمیک عامه‌پسند بود، به ساختار بین‌المللی و زبانی جهانی نزدیک کرد. او نه‌تنها کاریکاتور را در ایران ارتقا بخشید، بلکه در سطح بین‌المللی هم به زبانی دست یافت که برای جهانیان تازگی داشت. محصص در ایده و اجرا به سابقه‌ی تصویری فرهنگ ایران، همچون چاپ سنگی‌ها، نقاشی عامیانه و نقاشی قهوه‌خانه توجه ویژه داشت.
کتاب با مقدمه‌ای روایت‌گونه از بگلری آغاز می‌شود، جایی که تلاش او برای انجام یک مصاحبه سنتی با اردشیر محصص، به تجربه‌ای متفاوت بدل می‌شود. اردشیر محصص با رد قالب رایج پرسش‌وپاسخ، پیشنهاد می‌دهد که سوال‌ها برایش پست شود، اما هنگامی که پاسخ‌ها بازمی‌گردند، بگلری متوجه می‌شود که تمام سوال‌های او حذف شده و سوال‌های تازه‌ای به‌جای آن‌ها نشسته‌اند؛ سوال‌هایی که محصص دوست داشت از خودش بپرسد. از همین نقطه، کتاب تبدیل به «گفت‌وگوی اردشیر با خودش» می‌شود؛ شکلی غیرمرسوم و کاملا شخصی از روایت. این کتاب تنها یک مصاحبه یا زندگی‌نامه نیست، بلکه سندی است از نحوه روایت‌گری یک هنرمند از خودش؛ روایتی که در آن مرز میان واقعیت، طنز، خیال و تاریخ در هم می‌ریزد. در این گفت‌وگوی درونی، محصص از قدرت تصویر و کلمه بهره می‌گیرد تا جهانش را بدون واسطه توضیح دهد. این ساختار خاص نه‌تنها شکل روایی کتاب را برجسته می‌کند، بلکه ماهیت خود محصص را نیز بازتاب می‌دهد؛ هنرمندی مستقل، طناز، منتقد، و گریزپا که ترجیح می‌دهد به‌جای پاسخ به سوالات دیگران، خودش مسیر گفت‌وگو را تعیین کند. از دل این گفت‌وگو، مخاطب با جنبه‌های مختلف زندگی هنری و شخصی محصص روبه‌رو می‌شود: از تجربه‌های او در ایران و مهاجرت به نیویورک گرفته تا دیدگاه‌هایش درباره هنر، سیاست، طنز، تاریخ و حتی خاطرات شخصی.
اردشیر محصص در این کتاب همان‌قدر که هنرمند است، فیلسوف، راوی، منتقد و حتی بازیگر تئاتر ذهنی خود نیز هست. او با زبانی موجز و گاه کنایه‌آمیز، به تحلیل قدرت، استبداد، جامعه، روشنفکری و مفاهیم بنیادینی می‌پردازد که در آثار تصویری‌اش نیز رد آن‌ها به چشم می‌خورد.
«اردشیر سیزدهم» کتابی خواندنی برای علاقه‌مندان به هنر مدرن ایران و زندگی اردشیر محصص یکی از هنرمندان خلاق ایرانی است.