کتاب بررسی تحلیلی معاملات فضولی و دعاوی ناشی از آن ها

کتاب «بررسی تحلیلی معاملات فضولی و دعاوی ناشی از آن‌ها» نوشته مصطفی اصغرزاده بناب، اثری جامع، یکدست و کاربردی در حوزه حقوق مدنی و کیفری است که به بررسی دقیق یکی از پیچیده‌ترین مباحث حقوقی یعنی معاملات فضولی و انتقال مال غیر می‌پردازد. این اثر با تلفیق مباحث نظری فقهی، رویه‌های قضایی نوین و جنبه‌های کاملا کاربردی، منبعی ارزشمند برای حقوق‌دانان، قضات و وکلا فراهم آورده است.
در بخش‌های آغازین، کتاب به تبیین دقیق عناصر تشکیل‌دهنده انتقال مال غیر می‌پردازد. بر این اساس، عنصر مادی این جرم نیازمند یک فعل مثبت از سوی مرتکب است که متضمن انتقال ظاهری مال باشد. این عملیات می‌تواند در قالب هر عقدی که سبب انتقال است مانند بیع، هبه و معاوضه و به صورت رسمی یا عادی محقق شود. افزون بر این، موضوع این جرم شامل هر مال منقول یا غیرمنقولی است که قابلیت تقویم داشته و دارای مالیت باشد. از مباحث دیگر کتاب، واکاوی مفهوم «بطلان» و اقسام آن است. اگرچه در حقوق مدنی اصل بر بطلان مطلق در صورت فقدان شرایط اساسی عقد است، اما قانون‌گذار در مواردی جنبه استثنایی بطلان نسبی را نیز پذیرفته است تا از حقوق اشخاص ثالث مانند طلبکاران حمایت کند. بطلان مطلق با رضایت ذی‌نفع نیز لحاظ نمی‌شود، اما در بطلان نسبی نظیر موارد مندرج در مواد "۸۲" ، "۱۰۵" و "۱۳۰" قانون تجارت، عقد متزلزل بوده و حیات آن به اراده ذی‌نفع وابسته است. در همین راستا، مولف شرایط صحت «اجازه» برای تنفیذ معامله فضولی با استناد به موادی چون "۱۳۸" ، "۱۳۹" و "۱۳۸۳" قانون مدنی را به تفصیل بررسی کرده و آزادی اراده و داشتن اهلیت قانونی در زمان اعلام اجازه را از ارکان اساسی آن برمی‌شمارد.
جنبه کاربردی این کتاب در بخش‌های مربوط به جبران خسارت و رویه‌های قضایی نمایان می‌شود. نویسنده آرای وحدت رویه شماره "۷۳۳" و "۸۱۱" هیئت عمومی دیوان عالی کشور، به مسئله پرچالش نحوه محاسبه غرامات ناشی از مستحق‌للغیر درآمدن مبیع پرداخته و چگونگی جبران کاهش ارزش ثمن پرداختی بر مبنای نرخ شاخص تورم اعلامی بانک مرکزی را بررسی می‌کند. بخش‌های پایانی کتاب به تشریح دعاوی ناشی از معاملات فضولی اختصاص یافته است. مولف شرایط اقامه دعوا، طرفین دعوا و محتوای احکام دادگاه‌ها را در دعاوی مختلفی نظیر دعوای اعلام بطلان یا عدم نفوذ، استرداد ثمن و غرامات، الزام به تنظیم سند، خلع ید، و مطالبه بدل یا قیمت مال تلف‌شده به دقت آموزش می‌دهد. در نهایت، گنجاندن پیوست‌های کاربردی شامل نمونه استفتائات فقهی، آرای قضایی و نمونه دادخواست‌ها، این کتاب را به راهنمایی کامل برای درک و مدیریت پرونده‌های مرتبط با معاملات فضولی تبدیل کرده است.