کتاب بارتل‌بی

«بارتل‌بی» نوشته‌ی هرمان ملویل یکی از مشهورترین داستان‌های کوتاه ادبیات آمریکاست که حجم اندکش در برابر پرسش بزرگی که ایجاد می‌کند، تقریبا هیچ است. این داستان دو سال بعد از موبی دیک اثر مشهور ملویل، در سال 1853 نوشته و منتشر شد. ملویل آن موقع 34ساله و بدهکار بود و مشکلات مالی آزارش می‌دادند. او از اتفاقاتی که برای کتابش «موبی دیک» افتاده بود راضی نبود، این کتاب موفقیت چندانی به‌دست نیاورده بود و ملویل تصمیم گرفته بود که داستان‌های کوتاهی برای مجلات بنویسد و بارتل‌بی یکی از آن‌ها بود. جالب این‌جاست که این داستان هم در آن زمان چندان توجهی جلب نکرد.
داستان «بارتل‌بی» روایت یک امتناع آرام است؛ روایتی درباره کارمندی که بدون شعار، خشونت یا حتی اعتراض مستقیم، از اطاعت سرباز می‌زند و نظم دنیای اطرافش را به چالش می‌کشد. گاهی نافرمانی با مشت گره‌کرده و فریاد آغاز نمی‌شود؛ گاهی فقط مردی پشت میزش می‌نشیند و آرام می‌گوید: «ترجیح می‌دهم نکنم.»
داستان در دفتر یک وکیل در وال‌استریت می‌گذرد؛ جایی که کارمندان مشغول نسخه‌برداری از اسناد حقوقی هستند‌ و همه‌چیز بر اساس نظم، وظیفه و اطاعت پیش می‌رود. در این میان، بارتل‌بی به‌عنوان کارمندی تازه‌وارد استخدام می‌شود؛ مردی آرام، بی‌حاشیه و ظاهرا مناسب چنین محیطی. اما بارتل‌بی خیلی زود به شیوه‌ای عجیب از انجام وظایف سر باز می‌زند. او نه عصبانی می‌شود، نه بحث می‌کند و نه حتی دلیل روشنی برای مخالفتش ارائه می‌دهد. پاسخ او به درخواست‌های مختلف فقط یک جمله است: «ترجیح می‌دهم نکنم.» همین جمله‌ی ساده، به‌تدریج تمام نظم دفتر را مختل می‌کند. بارتل‌بی ابتدا از انجام بعضی کارها امتناع می‌کند، سپس تقریبا هیچ کاری انجام نمی‌دهد و سرانجام حتی حاضر نیست محل کارش را ترک کند. عجیب‌تر این‌که هیچ‌کس نمی‌تواند به‌راحتی با او برخورد کند؛ چون او آشکارا شورش نکرده است. بارتلبی فقط «نمی‌کند».
ملویل، شکل متفاوتی از مقاومت را نشان می‌دهد؛ مقاومتی نه در قالب انقلاب و اعتراض، بلکه در قالب امتناع شکل می‌گیرد. بارتلبی نمی‌گوید «من مخالف تو هستم»؛ حتی نمی‌گوید «این کار را نمی‌کنم». او می‌گوید «ترجیح می‌دهم نکنم» و همین انتخاب واژه، قدرت عجیبی به امتناعش می‌دهد. او مسئولیت تصمیم را کاملا بر عهده می‌گیرد، اما وارد بازی معمول قدرت و اطاعت نمی‌شود. راوی داستان، همان وکیلی که بارتلبی را استخدام کرده، میان خشم، درماندگی، دلسوزی و احساس مسئولیت گرفتار می‌شود. او تلاش می‌کند بارتل‌بی را بفهمد، اما هرچه بیشتر تلاش می‌کند، کمتر موفق می‌شود. بارتل‌بی کم‌کم از یک کارمند مسئله‌ساز به پرسشی تبدیل می‌شود که کل نظام اخلاقی و اجتماعی اطرافش را زیر سوال می‌برد.
«بارتل‌بی» داستانی کوتاه از نویسنده‌ای بزرگ است، که همه‌ی علاقمندان به داستان از خواندن آن لذت می‌برند؛ یکی از پیشگامانه‌ترین روایت‌های ادبی درباره نافرمانی خاموش، مقاومت فردی و امتناع از همکاری با نظم مسلط.