کتاب Dracula

«دراکولا» نوشته‌ی برام استوکر که نخستین‌بار در مه ۱۸۹۷ توسط انتشارات آرچیبالد کانستبل و شرکا منتشر شد، یکی از ستون‌های اصلی ادبیات وحشت گوتیک و بی‌تردید مهم‌ترین رمان خون‌آشامی در سنت ادبی انگلیسی است. این اثر نه‌تنها الگوی بسیاری از روایت‌های بعدی درباره‌ی خون‌آشام‌ها را تثبیت کرد، بلکه با گذشت بیش از یک قرن، همچنان به‌عنوان متنی زنده برای خوانش‌های ادبی، فرهنگی و روانشناختی باقی مانده است. رمان با ساختاری نامه‌نگارانه روایت می‌شود؛ مجموعه‌ای از نامه‌ها، یادداشت‌های روزانه، تلگراف‌ها و بریده‌های روزنامه که در کنار هم تصویری چندصدایی از وحشتی در حال گسترش می‌سازند. این فرم روایی، به‌جای اتکا به یک دانای کل واحد، تجربه‌ی ترس را از خلال ذهن‌ها و موقعیت‌های مختلف منتقل می‌کند و به خواننده اجازه می‌دهد تکه‌تکه و تدریجی با ابعاد تهدید روبه‌رو شود. مسیر روایت از سفری ظاهرا عقلانی و حرفه‌ای آغاز می‌شود، اما به‌سرعت به فضایی کابوس‌وار می‌لغزد و با ورود نیرویی بیگانه به قلب جامعه‌ی مدرن انگلستان، تعارض اصلی شکل می‌گیرد. استوکر بدون افشای مستقیم همه‌چیز، حرکت تدریجی شر و واکنش انسان‌ها در برابر آن را در مرکز توجه قرار می‌دهد. شخصیت‌ها، بیش از آنکه قهرمانان تک‌بعدی باشند، نمایندگان نگرش‌ها و نیروهای متفاوت‌اند: عقل علمی، ایمان مذهبی، وفاداری عاطفی و اراده‌ی اخلاقی. در برابر آنها، دراکولا نه صرفا یک هیولا، بلکه تجسم تهدیدی کهن و نفوذگر است؛ موجودی که مرزهای جغرافیایی، اخلاقی و حتی جسمانی را درمی‌نوردد. تعارض اصلی رمان، تقابل میان این نیروی بی‌زمان با شبکه‌ای از کنش جمعی انسانی است که می‌کوشد با ترکیبی از دانش نوین و باورهای سنتی، نظم ازدست‌رفته را بازسازی کند. در لایه‌ی مضمونی، «دراکولا» به‌شکلی پیچیده اضطراب‌های اواخر عصر ویکتوریایی را بازتاب می‌دهد. ترس از «بیگانه»، هراس از فروپاشی مرزهای فرهنگی و نگرانی از نفوذ ناشناخته به فضاهای امن اجتماعی، همگی در پیکره‌ی روایت تنیده شده‌اند. در کنار این‌ها، رمان به مسئله‌ی سرکوب میل، به‌ویژه میل زنانه، می‌پردازد و با ترسیم دو الگوی متفاوت از زنانگی، تنش میان خواست فردی و هنجارهای اخلاقی زمانه را آشکار می‌کند. این مضامین، وحشت اثر را از سطح صرفا ماوراءالطبیعه فراتر می‌برند و آن را به متنی با عمق روانشناختی و اجتماعی بدل می‌سازند. از نظر سبک و زبان، نثر ویکتوریایی استوکر آگاهانه توصیفی و جزئی‌نگر است. این ویژگی، در کنار فضاسازی‌های تیره و اتمسفریک، قدرت جهان‌سازی بالایی به رمان می‌دهد، هرچند ممکن است برای برخی خوانندگان معاصر ریتمی کند به نظر برسد. با این حال، همین مکث‌ها و انباشت تدریجی اطلاعات، به شکل‌گیری تعلیق و حس ناامنی پایدار کمک می‌کنند. در جمع‌بندی، «دراکولا» اثری است که ارزش آن فراتر از یک داستان ترسناک کلاسیک می‌رود. این رمان به‌عنوان سندی فرهنگی از اضطراب‌های تاریخی، کاوشی ادبی در مرزهای خیر و شر، و الگویی ماندگار برای روایت وحشت، جایگاهی تثبیت‌شده در تاریخ ادبیات دارد. ماندگاری آن نه فقط در خلق یک اسطوره، بلکه در توانایی‌اش برای بازتولید معنا در خوانش‌های هر نسل نهفته است.