کتاب تحول اندیشه عربی مدرن

کتاب«تحول اندیشه عربی مدرن» اثر رئوف عباس حامد، به بررسی روند شکل‌گیری و تحول اندیشه مدرن عربی از قرن نوزدهم تا میانه قرن بیستم می‌پردازد. نویسنده در این کتاب نشان می‌دهد چگونه تحولات اجتماعی، سیاسی و فرهنگی جهان عرب، تحت تأثیر استعمار، ترجمه آثار غربی و ظهور روشنفکران، بستر تازه‌ای برای بازاندیشی در باب هویت، سنت و مدرنیته فراهم کردند. رئوف عباس در این اثر به جای تمرکز صرف بر نظریه‌ها، سعی دارد فرآیند تاریخی و اجتماعی پیدایش اندیشه مدرن عربی را ترسیم کند. او نشان می‌دهد که چگونه ورود مفاهیمی مانند «تمدن»، «ترقی»، «ملی‌گرایی» و «مدرنیته» از طریق ترجمه و تعامل با غرب، به تدریج جایگاه خود را در گفتمان فکری عربی پیدا کردند. در این میان، نقش مطبوعات، مدارس جدید و دانشگاه‌ها به‌عنوان بسترهای اصلی گسترش اندیشه‌های نو برجسته می‌شود. بخش قابل توجهی از کتاب به تضاد میان سنت و تجدد اختصاص دارد. عباس توضیح می‌دهد که سنت، که عمدتا بر پایه دین و فرهنگ بومی استوار بوده، بارها در برابر موج تجدد و نوآوری علمی و اجتماعی به چالش کشیده شده است. این کشمکش در موضوعاتی مانند آموزش نوین، آزادی‌های فردی، زبان، سیاست و اصلاحات اجتماعی به وضوح قابل مشاهده است. در همین حال، نویسنده نشان می‌دهد چگونه روشنفکران و رهبران فکری تلاش کردند میان این دو قطب آشتی ایجاد کنند یا دست‌کم راهی برای همزیستی میان سنت و مدرنیته بیابند. عباس همچنین به نقش کشورهایی چون مصر، لبنان و سوریه در پیشبرد این جریان فکری اشاره می‌کند. این کشورها به‌عنوان مراکز اصلی نشر و روشنفکری، بیش از سایر نقاط جهان عرب در شکل‌دهی به مباحث هویتی و اجتماعی نقش داشته‌اند. او با بررسی نمونه‌های تاریخی و آثار متفکران آن دوره، روندی پیوسته اما پر از تنش را در مسیر اندیشه عربی ترسیم می‌کند. این اثر به فهم چگونگی تعامل سنت و تجدد در جوامع عربی کمک میکند و خواننده را با ریشه‌های فکری و فرهنگی جهان عرب آشنا می‌سازد. همچنین نشان می‌دهد چگونه اندیشه عربی در پاسخ به فشارهای بیرونی و چالش‌های درونی، مسیر مدرنیته را پیمود.