کتاب ایران و آمریکا : تعامل یا تقابل

«ایران و آمریکا : تعامل یا تقابل (روابط ایران و آمریکا در دوران اوباما و ترامپ)» پژوهشی مستند و راهبردی به نگارش سید حسین موسویان، دیپلمات پیشین و پژوهشگر ارشد دانشگاه پرینستون است که با پیوند زدن زیست تجربی در میدان دیپلماسی با بینش روشمند آکادمیک، یکی از مناقشه‌برانگیزترین و پرفرازونشیب‌ترین پرونده‌های سیاست خارجی معاصر را واکاوی می‌کند. موسویان در این اثر که به عنوان متممی تکاملی بر کتاب پیشین او درباره تاریخ مناسبات دو کشور نگاشته شده، کانون واکاوی خود را بر گسست‌ها و پیوست‌های دو دوره تعیین‌کننده اوباما و ترامپ متمرکز ساخته و امتداد آن را تا دوران ناپایدار نه جنگ و نه صلح در عصر بایدن پی می‌گیرد؛ روایتی که در جایگاه نگاه یک دیپلمات دانشور، از حبس شدن در چرخه اخبار زودگذر و گزارش‌های روزمره رسانه‌ای فاصله می‌گیرد و لایه‌بندی پیچیده منافع، سوءبرداشت‌ها و هراس‌های متقابل را پیش چشم می‌نهد.
متن اثر تجلی هماهنگ سه مولفه بنیادین در شخصیت علمی و حرفه‌ای نویسنده است: پژوهشگری دقیق در بررسی داده‌ها، کنشگری فعال در بطن تحولات، و جانب‌داری اصیل از منافع، امنیت و توسعه پایدار ایران. کتاب با عبور آگاهانه از نگرش‌های تقلیل‌گرایانه، در دو جبهه نظری مرزبندی آشکاری ترسیم می‌نماید: نخست، نفی ساده‌انگاری در فهم سازوکارهای پیچیده قدرت در واشنگتن و تهران، و دوم، مقابله با ذات‌انگاری منجمدی که خصومت میان دو کشور را سرنوشتی محتوم، تغییرناپذیر و ابدی می‌شمارد. نویسنده بر پویایی مستمر این پیوند در سه سطح سیاست داخلی، موازنه منطقه‌ای و نظم بین‌المللی تأکید می‌ورزد و با ثبت مشاهدات دست‌اول، پیام‌های محرمانه و گفت‌وگوهای مستقیم با دولتمردانی چون جان کری، سهم اثرگذار اراده انسانی، جایگاه شخص رئیس‌جمهور و تمایز رویکرد احزاب دموکرات و جمهوری‌خواه را در تحقق برجام یا استقرار سیاست فشار حداکثری آشکار می‌سازد؛ واقعیتی ملموس که نشان می‌دهد جریان تعامل و راهبرد فشار اغلب به صورت هم‌زمان به کار گرفته شده و شبکه‌ای از نهادها، گروه‌های ذی‌نفوذ و جریانات ضدایرانی در هدایت آن نقش‌آفرینی کرده‌اند. با این همه، کتاب در سطحی فراتر، باب گفت‌وگویی انتقادی را با نظریه‌پردازان روابط بین‌الملل می‌گشاید؛ جایی که منتقدان یادآور می‌شوند خوش‌بینی ذاتی دیپلمات‌ها و تمرکز بر اراده‌گرایی نباید مانع از درک موانع ساختاری عمیق، متغیرهای ژئوپلیتیک و پیشینه تاریخی شود، چرا که تقابل میان دو فرهنگ استراتژیک باور ریشه‌دار واشنگتن به استثناگرایی آمریکایی و حفظ هژمونی جهانی از یک سو، و آرمان‌خواهی شیعی، استقلال‌طلبی و نفوذ منطقه‌ای ایران از سوی دیگر وضعیتی فرساینده آفریده است. افزون بر این، توجه به حضور جامعه یک‌میلیونی ایرانیان مقیم آمریکا، عاملیت اجتماعی را در کنار محاسبات حکمرانی برجسته می‌سازد. موسویان با رویکردی راه‌حل‌محور، توصیه‌هایی کاربردی برای تصمیم‌گیران ارائه می‌دهد تا دیپلماسی را پیش از وقوع بحران‌های حاد فعال سازند؛ متنی منسجم و استوار پیش روی پژوهشگران، دیپلمات‌ها و تصمیم‌گیران سیاست خارجی که اثبات می‌نماید مدیریت خردمندانه تعارضات و جلوگیری از تقابل‌های پرهزینه، مستلزم مهار توهمات، پایبندی به منافع ملی و تداوم هوشیارانه گفت‌وگو در صحنه جهانی است.