کتاب انسان منقسم

کتاب «انسان منقسم؛ برزخ به لحاظ روانکاوی به انضمام تحلیلی از اهل هوا» نوشته‌ی کرامت موللی و سوسن حاجی‌زاده شاهسوار، اثری تحلیلی در حوزه روانکاوی لکانی است که می‌کوشد مفهوم پیچیده و چندلایه «برزخ» را در ساحت روان و هویت آدمی واکاوی کند. در این چارچوب، برزخ به وضعیتی ذاتی دلالت دارد که انسان را همواره در میان دوگانگی خویشتن و غیر معلق نگاه می‌دارد. نویسندگان با تکیه بر اصول روانکاوی ژاک لکان، به روشنی تبیین می‌کنند که آدمی با نگریستن در درون خود، خویش را در مقام یک غیر بازمی‌یابد؛ غیری که به هیچ‌وجه امتداد یا انعکاسی صرف از من نفسانی نیست تا بتوان بر آن تسلط یافت، بلکه مفهومی متعلق به ساحت رمز و اشارت است. به همین دلیل، کتاب استفاده از واژه دیگری را که ساخته‌ی حیث خیالی و مراودات اجتماعی است، برای تبیین این مفهوم ناکافی و حتی اشتباه می‌داند.
محور اصلی این پژوهش، پذیرش وجود یک جراحت یا خلأ ترمیم‌ناپذیر در باطن انسان است. این همان برزخی است که فرد معمولا با مکانیسم‌های دفاعی من نفسانی از مواجهه با آن می‌گریزد. از منظر این کتاب، مفاهیمی چون عشق، اشتیاقی بی‌پایان برای بازیابی همان مطلوب ازدست‌رفته‌ای است که فروید از آن سخن می‌گوید. عشقی که در پی تصاحب نباشد، پاسخی به این فراق ذاتی است و فیضی را جست‌وجو می‌کند که در ساحت خیال نمی‌گنجد. در همین راستا، هنر و عرفان نیز تعهدی عمیق به پذیرش این جراحت دارند و روانکاوی اصیل، همگام با آن‌ها، می‌کوشد تا در برابر غفلت از این ساحت مقاومت کند. نویسندگان با نقد صریح روان‌شناسی من نفسانی و نظریه روابط اولیه که در پی ایجاد توهم هماهنگی میان سوژه و ابژه هستند، مطلقیّت بخشیدن به خرده‌مطلوبات را ناشی از ثنویت عصر مدرن دانسته و آن را عاملی برای فراموشی ساحت غیر می‌دانند. در حالی که به واسطه همین برزخ، انسان در یک تعکیس مضاعف، پیام خود را به صورت وارونه از غیر دریافت می‌کند.
ساختار کتاب برای تبیین این مفاهیم پیچیده به سه بخش منسجم تقسیم شده است. بخش نخست به بررسی اصول و مبانی پارادوکس ذاتی غیر، جایگاه برزخ در نظام فکری لکان و مسئله انفصام در روان‌پزشکی و علوم نفسانی می‌پردازد. بخش دوم با تمرکز بر معضل همزاد، ارتباط آن با نارسیسیسم اولیه و تلاش برای جبران فقدان مشترک را واکاوی کرده و در یک پیوست، تحلیلی روانکاوانه از پدیده آیینی «اهل هوا» در جنوب ایران ارائه می‌دهد. در نهایت، بخش سوم با ورود به دنیای اسطوره، اساطیر ایران باستان و تراژدی‌های یونان را به عنوان پرسشی دریغ‌آمیز از سرنوشت انسان و پیوند آن‌ها با مفهوم نام پدر بررسی می‌کند. این اثر مخاطب را به درک لایه‌های پنهان وجود و شکاف‌های ذاتی انسان منقسم دعوت می‌کند.