کتاب تصرف اصول و مبانی

کتاب «تصرف: اصول و مبانی» به واکاوی مفهومی رهایی‌بخش در نقد زندگی روزمره می‌پردازد. در زمانه‌ای که به تعبیر کتاب، ناتوانی در عمل و نظر بر آن سایه افکنده و در پی شکست نظریه‌های پیشین، تصور پایان جهان از تصور پایان سرمایه‌داری آسان‌تر می‌نماید، این کتاب تلاشی است نظری برای یافتن راهی از درون همین بن‌بست معاصر. این اثر که دربردارنده متونی تاریخی از سال 1956تا 2009میلادی است، با مقدمه‌ای از سامیه ال‌مهدی آغاز می‌شود و جستارهایی از گی دبور، ژیل ژ. ولمن، رنه وینه، مک‌کنزی وارک و بیانیه‌های جمعی موقعیت‌سازان را در ساختاری منسجم گرد هم آورده است.
جان مایه بحث، ایده «تصرف» است. پیش‌فرض اساسی این است که ما در جهانی از پیش‌طراحی‌شده زندگی می‌کنیم؛ جهانی که در آن کنترل ابزار تولید در دست ما نیست و تمامی عناصر پیرامونمان از فضاهای شهری و ابزارهای فناورانه نظیر گوشی‌های هوشمند گرفته تا زبان و روایت‌ها تحت منطق سرمایه و برای بازتولید نمادین و اقتصادی آن شکل گرفته‌اند. در چنین شرایطی، راهکار رهایی‌بخش، فرار به یک آرمان‌شهر خیالی یا خلق جهانی نو از هیچ نیست. بلکه، در پیوندی عمیق با اندیشه‌های مارکس و والتر بنیامین، «تصرف» به معنای فعال‌سازی پتانسیل‌هایی است که به صورت درون‌ماندگار در دل تضادهای همین وضعیت کهنه نهفته‌اند. تصرف، ژرف‌ترین لایه یک کنش دگرگون‌کننده را تعریف می‌کند: بازآرایی و ترکیب‌بندی مجدد همین جهان مادی. این پراکسیس، عناصر موجود اعم از نهادها، خیابان‌ها، کلمات و عادت‌ها را علیه کارکردهای از پیش‌تعیین‌شده‌شان به کار می‌گیرد. هدف، نفی مطلق نیست، بلکه آشکار کردن ظرفیت‌های پنهان اشیاء است تا ابزارهای سلطه به عواملی برای فروپاشی ساختارهای خود بدل شوند. در این نگاه، جهان آینده در ظاهر بسیار شبیه اکنون خواهد بود، اما کارکردها و روابط در آن کاملا دگرگون شده‌اند. همان‌طور که بنیامین در پی منفجر کردن تداوم خطی تاریخ بود، تصرف نیز می‌کوشد این استمرار را در دل زندگی روزمره بشکند.
در بخش‌های پایانی، کتاب با ارجاع به سنت‌های فلسفی از کانت تا رئالیسم گمانه‌زن گراهام هارمن، استدلال می‌کند که اشیاء و وضعیت‌ها هرگز به کارکرد ابزاری و ظاهری خود تقلیل نمی‌یابند. در زیر سطح پدیداری جهان، قلمرویی از پیکربندی‌های مجازی وجود دارد که از عقلانیت ابزاری می‌گریزند و می‌توان از طریق زیباشناسی و کنش تصرف به آن‌ها دست یافت. در مجموع، «تصرف: اصول و مبانی» پراکسیس فرانقدی و روشی بی‌روش است که مفاهیم جدیدی برای مقاومت و بازشناسی جهان تولید می‌کند تا بتوان از درون این دوزخ عبور کرد و بار دیگر ستارگان را دید.