کتاب تاریخ اندلس

کتاب «تاریخ اندلس (از آغاز تا عصر ملوک الطوایف)» اثر شهره روغنی، بازخوانی تحلیلی و دقیقی از یکی از پرفراز و نشیب‌ترین فصول تاریخ تمدن اسلامی در غرب اروپا است. شبه‌جزیره ایبری، شامل اسپانیا و پرتغال امروزی، که برای هشت قرن تحت سیطره مسلمانان بود، در این به معنای بستری برای شکل‌گیری یک تمدن پویا مورد واکاوی قرار می‌گیرد. نویسنده، برشی سیصد ساله از این تاریخ هشتصد ساله را انتخاب کرده است؛ برشی که از لحظه ورود مسلمانان در سال ۹۲ هجری قمری آغاز می‌شود و تا فروپاشی خلافت امویان اندلس و آغاز دوران پرآشوب ملوک‌الطوایف در سال ۴۲۲ هجری ادامه می‌یابد.
روغنی در این کتاب تلاش کرده تا مسئله چگونگی استقرار اسلام در قلب اروپا و تثبیت قدرت در سرزمینی بیگانه را با تکیه بر اسناد تاریخی تبیین کند. تمرکز کتاب بر سه محور اصلی «اندلس پیش از اسلام»، «دوره والیان» و «دوره امویان» استوار است که به خواننده اجازه می‌دهد سیر تطور قدرت، از فتح نظامی تا اوج‌گیری فرهنگی و سیاسی را به صورت پیوسته دنبال کند. با اینکه این اثر به عنوان منبع اصلی درس تاریخ اسلام در اندلس برای دانشجویان طراحی شده و از ساختارهای آموزشی نظیر اهداف یادگیری و خلاصه‌فصل‌ها بهره می‌برد، اما لحن روایت و پیوستگی مطالب، آن را برای هر پژوهشگر علاقه‌مند به تاریخ، خواندنی می‌کند.
نویسنده با پرهیز از اطناب‌های خسته‌کننده، روایتی فشرده از رویدادها ارائه می‌دهد و نشان می‌دهد که چگونه وحدت سیاسی در دوران اقتدار امویان، پایه‌های تمدنی را بنا نهاد که حتی پس از سقوط غرناطه نیز اثراتش باقی ماند. در واقع، این کتاب داستان صعود است؛ صعودی که البته بذر سقوط و تجزیه در پایان آن (عصر ملوک‌الطوایف) کاشته می‌شود. تاریخ اندلس در قرائت روغنی، ترکیبی از زیبایی‌های تمدنی و غم زوال قدرت است. او با بررسی دقیق دوران والیان و کشمکش‌های داخلی و سپس استقرار نظم اموی، تصویری شفاف از مکانیسم قدرت در آن عصر ارائه می‌دهد. این اثر برای درک ریشه‌های تاریخی حضور مسلمانان در اروپا و فهم دلایل اوج و فرود آن‌ها، مدخلی ضروری و عالمانه محسوب می‌شود که مخاطب را با واقعیت‌های تلخ و شیرین آن روزگار، روبرو می‌سازد.