کتاب یک دم نور

کتاب «یک دم نور» اثر آندری تارکوفسکی، یکی از بزرگ‌ترین کارگردانان تاریخ سینما است که برای فیلم‌هایی چون «آینه»، «استاکر» و «نوستالژیا» شناخته می‌شود. سبک سینمایی وی بر پایه‌ی زمانی کشیده، حافظه و نوعی سنت شاعرانه‌ی روسی بنا شده است. با این حال، این کتاب، برخلاف بیشتر آثار وی، نه درباره‌ی سینمای اوست و نه نوشته‌ی خودش. این اثر در حقیقت مجموعه‌ای از شصت عکس پولاروید است که تارکوفسکی میان سال‌های 1979 تا 1984 گرفته است، یعنی دورانی که وی هم در روسیه بود و هم دوران تعبید سیاسی‌اش در ایتالیا را سپری می‌کرد. در مجموعه‌ی پیش روی شما، از بین حدود 200 عکس، شصت عکس گردآوری و در اختیار شما قرار گرفته است. گزینش نهایی این شصت تصویر را جیووانی کیارامونته، عکاس شناخته‌شده‌ی ایتالیایی، همراه با پسر تارکوفسکی انجام داده‌اند. کتاب همچنین شامل مقدمه‌ای از تونینو گوئررا است، فیلم‌نامه‌نویس ایتالیایی که با تارکوفسکی در فیلم نوستالژیا همکاری کرده بود. وی در همین مقدمه توصیف می‌کند که تارکوفسکی همواره به گذر سریع زمان می‌اندیشید و می‌خواست آن را متوقف کند، حتی با همین عکس‌های آنی پولاروید. همچنین تصاویر کتاب به دوستان و خانواده‌ی تارکوفسکی، خانه‌اش در روسیه و مکان‌هایی که در ایتالیا از آن‌ها بازدید کرده اختصاص دارند. از نظر شکل فیزیکی، کتاب با دقت خاصی طراحی شده تا حس یک آلبوم عکس اصیل را منتقل کند؛ اندازه‌ی تصاویر پولاروید در کتاب، همراه با قاب سفید مشخصه‌ی این نوع عکس، دقیقا همان‌طور که در نسخه‌ی اصلی بوده، بازتولید شده است. جالب است که ویژگی‌های اساسی این تصاویر، نوری کم‌رنگ و ملایم، احساس تعلیق در زمان و آگاهی از گذر زمان و فقدان است، همان ویژگی‌هایی که در فیلم‌های تارکوفسکی هم به ‌وضوح دیده می‌شوند. در مجموع، این کتاب را می‌بایست سندی شخصی و خصوصی از نگاه تارکوفسکی به جهان اطرافش دانست؛ نگاهی که حتی در قالب عکاسی، همان حس شاعرانه و مالیخولیایی فیلم‌هایش را حفظ کرده است. برای علاقه‌مندان به تارکوفسکی و سینمای مولف، این مجموعه دریچه‌ای نادر به دنیای درونی این کارگردان می‌گشاید؛ اثری کوچک در اندازه اما حجیم در احساسات.