کتاب عمو پتروس و گلدباخ

رمان «عمو پتروس و حدس گلدباخ» نوشته‌ی آپوستولوس دوکسیادیس که نخستین‌بار در سال ۱۹۹۲ به زبان یونانی منتشر شد و ترجمه‌ی انگلیسی آن در سال ۲۰۰۰ از سوی انتشارات Bloomsbury USA در دسترس قرار گرفت، یکی از شاخص‌ترین نمونه‌های داستان ادبی با محوریت ریاضیات به‌شمار می‌آید؛ اثری که به‌سرعت به پرفروشی بین‌المللی بدل شد و به زبان‌های بسیاری ترجمه گردید. این رمان از زبان نوجوانی یونانی روایت می‌شود که به عموی منزوی و مرموزش، پتروس پاپاخریستوس، علاقه‌مند می‌شود؛ مردی که در نگاه خانواده شخصیتی شکست‌خورده و منزوی تلقی می‌شود، اما در واقع گذشته‌ای درخشان به‌عنوان نابغه‌ی ریاضی داشته است. پتروس در جوانی در مراکز معتبر علمی اروپا، از جمله برلین و کمبریج، در فضایی فکری هم‌نشین با نام‌هایی چون هاردی، لیتل‌وود و رامانوجان فعالیت می‌کرد، اما زندگی حرفه‌ای خود را وقف تلاشی وسواس‌گونه برای اثبات حدس گلدباخ کرد؛ مسئله‌ای حل‌نشده در ریاضیات که می‌گوید هر عدد زوج بزرگ‌تر از دو را می‌توان به صورت جمع دو عدد اول نوشت. این تعهد مطلق به یک مسئله‌ی واحد، به‌تدریج او را از جامعه‌ی علمی و زندگی اجتماعی جدا می‌کند و به انزوایی کامل می‌کشاند. هنگامی که پس از سال‌ها کار طاقت‌فرسا به نتیجه‌ای می‌رسد و درمی‌یابد کشفی مشابه پیش‌تر توسط دیگران منتشر شده، با سرخوردگی عمیقی روبه‌رو می‌شود که نه‌فقط مسیر علمی، بلکه کل هویت شخصی او را فرو می‌ریزد. جست‌وجوی راوی برای فهم این شکست، هم‌زمان به داستانی از بلوغ فکری بدل می‌شود و خواننده را به تأملی فلسفی درباره‌ی نبوغ، وسواس و مرز باریک میان کامیابی و ناکامی می‌کشاند. رمان نشان می‌دهد که ریاضیات محض، فراتر از استدلال‌های انتزاعی، عرصه‌ای از درام انسانی است؛ جایی که زیبایی فکری با رنج وجودی درهم‌تنیده است. از خلال گفت‌وگوهایی درباره‌ی شطرنج، ایده‌های بنیادین ریاضی و حتی اشاره‌هایی به قضیه‌ی ناتمامیت گودل، دوکسیادیس ریاضیات را به‌مثابه تلاشی انسانی، رازآلود و پرمخاطره تصویر می‌کند. یکی از مضامین مرکزی اثر، وسواس فکری است؛ نیرویی دوگانه که می‌تواند ذهن را به والاترین سطوح خلاقیت برساند و هم‌زمان زندگی فرد را در خود حل و نابود کند. رمان همچنین مرز مبهم میان نبوغ و شکست اجتماعی را می‌کاود و این پرسش را پیش می‌کشد که موفقیت در زندگی فکری چگونه تعریف می‌شود و چه‌کسی حق داوری درباره‌ی آن را دارد. رابطه‌ی میان راوی و عمویش، به‌عنوان پیوندی میان‌نسلی، به متن عمقی عاطفی می‌بخشد و نشان می‌دهد که تلاش برای فهم دیگری، اغلب هم‌زمان تلاشی برای فهم خویشتن است. با وجود آن‌که حضور مفاهیم ریاضی ممکن است برای برخی خوانندگان چالش‌برانگیز باشد و پایان باز و تأملی کتاب از حل‌وفصل روایی کلاسیک فاصله بگیرد، «عمو پتروس و حدس گلدباخ» اثری ماندگار باقی می‌ماند؛ رمانی که ماجرای ذهن، اشتیاق انسانی و بهای جست‌وجوی مسائل حل‌ناشدنی را در هم می‌آمیزد و فراتر از موضوع ریاضی خود، به پرسش‌های بنیادین معنا، هدف و شکست در زندگی انسان می‌پردازد.