کتاب نقش انگلیسی‌ها در فارس در عهد مشروطه

ایالت فارس از مهم‌ترین ایالت‌های ایران درعهد قاجار بود. این ایالت از جنبه‌های گوناگون دارای ارزش و اهمیت بود. از نظر اقتصادی جزء پسکرانه‌های خلیج‌فارس محسوب می‌شد و محلی بوده که کاروان‌های تجاری در آن رفت وآمد می‌کردند، دیگر این که سیستم سنتی قبایل و طوایف مختلف در آن رواج و رونق داشت. به همین سبب این منطقه از ارزش و اهمیت فراوانی از جنبه تجاری برخوردار بوده است. و شاهان قاجار از همان ابتدا به فارس توجه کردند چنان که آقا محمدخان وزیر خود ابراهیم کلانتر را از این ایالت انتخاب کرد و ولیعهد خود را به عنوان حاکم فارس انتخاب نمود. با استحکام دولت قاجار در عهد فتحعلی شاه توجه خاصی به ایالت فارس نمودند و شاهزادگان قاجار به حکومت ایالت فارس گماشته شدند. چنان که تعدی و ستم بعضی از این شاهزادگان سبب قیام مردم فارس علیه استبداد شاهزادگان و قاجاریه گردید. یکی از این حرکت‌ها قیام رژی یا جنبش توتون و تنباکو بود که در دوره ناصرالدین شاه رخ داد و فارس یکی از مراکز اصلی این اعتراضات بود. در این قیام گروه‌های مختلف اجتماعی تجار، روحانیون و کسبه و سایر اقشار بر علیه این قرارداد قیام کردند و بازارها و شهر را به تعطیلی کشاند. شاید بتوان گفت جنیش تنباکو یکی از زمینه‌های بروز جنبش مشروطه در ایران و فارس بود.