کتاب تئوری های امپریالیسم

کتاب «تئوری‌های امپریالیسم» نوشته‌ی ولفگانگ جی. مومسن، نویسنده و مورخ آلمانی است که بیشتر به خاطر آثار تأثیرگذارش درباره ماکس وبر و مطالعاتش درباره تاریخ مدرن آلمان و بریتانیا شناخته می‌شود. این اثر وی، متنی فشرده است که طیف گسترده‌ای از نظریه‌های امپریالیسم را به‌ ترتیب زمانی بررسی می‌کند. فصل نخست به نظریه‌های کهن‌تر می‌پردازد: تفسیرهای سیاسی کلاسیک، از جمله رویکرد هاینریش فریدیونگ که امپریالیسم را نمودی از رقابت ملی و میل به گسترش قلمرو می‌دانست؛ و تفسیرهای اقتصادی کلاسیک، به‌ویژه نظریه تأثیرگذار جی. آ. هابسون که ریشه‌ی امپریالیسم را در سرمایه‌ی مازاد و نیاز به بازارهای خارجی، همراه با ایدئولوژی ناسیونالیستی، جست‌وجو می‌کرد. فصل دوم به نظریه‌های مارکسیستی و مارکسیست-لنینیستی کلاسیک اختصاص دارد، از جمله آثار لنین، هیلفردینگ، رزا لوکسمبورگ و شومپیتر. فصل سوم نیز ارزیابی موقتی از این مجموعه نظریات ارائه می‌دهد. فصل چهارم، تفسیرهای غربی متأخرتر را در بر می‌گیرد، از جمله نظریه‌های اجتماعی-اقتصادی، نظریه امپریالیسم تجارت آزاد، و نظریه‌های «امپریالیسم اجتماعی» (که هانس-اولریش ولر آن را با تنش‌های اجتماعی درونی جامعه پیوند می‌داد). فصل پنجم به نظریه‌های استعمار جدید و معاصر می‌پردازد‌، از جمله امپریالیسم به ‌مثابه سرمایه‌داری انحصاری دولتی و توسعه‌نیافتگی به‌مثابه محصول امپریالیسم. کتاب با فصلی مختص به جمع‌بندی مباحث کتاب و ارائه‌ی چشم‌اندازی به آینده به پایان می‌رسد. به طور کلی، این کتاب یک معرفی منسجم و ساختارمند بر نظریه‌های امپریالیسم، از هابسون تا دهه‌ی ۱۹۸۰ به شمار می‌آید. همچنین گفتنی است که اثر حاضر بیش از هر چیز به دلیل بی‌طرفی آن در توضیح نظریه‌های مختلف تحسین شده است. این کتاب برای دانشجویان و پژوهشگران تاریخ، علوم سیاسی و روابط بین‌الملل که به‌ دنبال مروری فشرده و بی‌طرفانه بر طیف کامل نظریه‌های امپریالیسم از تفسیرهای سیاسی و اقتصادی کلاسیک تا مارکسیسم و نظریه‌های توسعه‌نیافتگی هستند، مناسب است؛ به‌ویژه برای کسی که پیش از ورود به مطالعه‌ای عمیق‌تر روی یک نظریه‌پرداز خاص، به نقشه‌ای کلی از کل این میدان فکری نیاز دارد.