کتاب عدالت به مثابه امکان

کتاب «عدالت به مثابه امکان» نوشته‌ی سید یاسر جبرائیلی، پژوهشی عمیق و راهبردی در حوزه‌ی اقتصاد سیاسی است که با نگاهی نقادانه به ساختارهای موجود، تلاش می‌کند مفهومی عملیاتی از عدالت را در بستر جامعه‌ی امروز ایران بازتعریف کند. نویسنده در این اثر که با مقدمه‌ای تحلیلی از بیژن عبدالکریمی همراه شده، عدالت را نه به عنوان یک آرمان دور از دسترس یا مفهومی صرفا اخلاقی، بلکه به عنوان یک «امکان ساختاری» تبیین می‌نماید.
جبرائیلی با تکیه بر مبانی اندیشه‌ی اسلامی و خرد معنوی ایرانی، معتقد است که ریشه‌ی بسیاری از نابرابری‌های کنونی در الگوبرداری از نظام‌های نئولیبرال غربی نهفته است. او استدلال می‌کند که این رویکردها با اولویت دادن به سود بر عدالت، منجر به حاشیه‌نشینی محرومان شده‌اند. از دیدگاه او عدالت باید به جای یک اقدام ترمیمی پس از وقوع فاجعه، به عنوان زیربنای اصلی در طراحی تمامی نهادهای پولی، مالی و اجتماعی در نظر گرفته شود تا از اساس مانع تولید نابرابری گردد.
یکی از محورهای برجسته‌ی این کتاب واکاوی نقش دولت و حاکمیت در مهار جریان‌های ثروت‌طلب و هدایت منابع ملی است. جبرائیلی بر مفهوم «اقتدار حاکمیتی» تاکید ویژه‌ای دارد و معتقد است که دولت نباید تنها به عنوان یک تماشاگر در بازار آزاد عمل کند. او با نقد تند کارکرد نظام بانکی در ایران، به ویژه فرآیند خلق پول توسط بانک‌های خصوصی، این سازوکار را از عوامل اصلی تورم و بی‌عدالتی می‌داند. از نظر نویسنده تحقق عدالت زمانی ممکن می‌شود که اعتبار و سرمایه‌های کشور به جای تمرکز در بخش‌های غیرمولد، به سمت تقویت تولید ملی و توانمندی داخلی هدایت شوند. این کتاب با بررسی تلاقی میان آزادی‌های فردی و نقش حمایتی دولت، الگویی را پیشنهاد می‌دهد که در عین احترام به خلاقیت‌های شخصی، از بلعیده شدن حقوق عامه توسط قدرت سرمایه جلوگیری می‌کند.
اثر حاضر فراتر از بحث‌های نظری، به ارائه‌ی راهکارهای ساختاری برای خروج از بحران‌های معیشتی و ارزی نیز می‌پردازد. جبرائیلی با مروری بر تاریخ معاصر ایران و مواجهه‌ی ایرانیان با تجدد، نشان می‌دهد که گفتمان انقلاب اسلامی برای وفاداری به آرمان‌های اولیه‌ی خود، نیازمند یک تئوری منسجم در زمینه‌ی اقتصاد سیاسی است. کتاب «عدالت به مثابه امکان» بر ضرورت بازگشت به اقتصادی تاکید دارد که در آن قدرت عمومی در خدمت برقراری توازن اجتماعی باشد. این نوشتار که در مدت کوتاهی با استقبال گسترده‌ی مخاطبان روبرو شده، به عنوان منبعی کلیدی برای پژوهشگران علوم اجتماعی و سیاست‌گذاران اقتصادی شناخته می‌شود تا افقی تازه را در برابر چالش‌های عدالت‌خواهی در قرن جدید بگشاید.