کتاب روزی روزگاری دلی شکسته (جلد دوم)

«تصنیف بی‌پایان» نوشته استفانی گاربر، جلد دوم سه‌گانه «روزی روزگاری دلی شکسته»، درست از جایی آغاز می‌شود که رویاهای اوانجلین فاکس درباره عشق، اعتماد و پایان خوش فرو ریخته‌اند. او پس از آگاهی از فریب‌های جکس، شاهزاده قلب‌ها، تصمیم می‌گیرد دیگر به او اعتماد نکند؛ اما جهان افسون‌شده شمال باشکوه به خواسته‌های شخصیت‌ها اعتنایی ندارد. نفرین‌ها، پیشگویی‌ها و رازهای قدیمی بار دیگر اوانجلین را به جکس وابسته می‌کنند و این مجاورت ناخواسته، رابطه آن‌ها را به مرکز تنش داستان بدل می‌سازد. گاربر از همان آغاز روشن می‌کند که در این جهان، آرزوها رایگان برآورده نمی‌شوند و هر معجزه‌ای بهایی دارد که معمولا دیرتر آشکار می‌شود. طرح اصلی رمان حول جست‌وجوی سنگ‌های جادویی و گشودن طاق والوری شکل می‌گیرد؛ مکانی اسرارآمیز که هر شخصیت برداشت متفاوتی از قدرت و خطر نهفته در آن دارد. اوانجلین امیدوار است با رسیدن به طاق، بخشی از آشفتگی زندگی خود را مهار کند، حال آن‌که جکس اهدافش را پشت سکوت، طعنه و حقیقت‌های نیمه‌کاره پنهان می‌سازد. مسئله فقط یافتن اشیای جادویی یا شکستن نفرین‌ها نیست، بلکه تشخیص این است که چه کسی حقیقت را می‌گوید و هر حقیقت تا چه اندازه با منفعت گوینده آمیخته است. خواننده نیز مانند اوانجلین ناچار می‌شود میان نشانه‌های متناقض حرکت کند و دائما برداشت خود از شخصیت‌ها را تغییر دهد. گاربر در این رمان از عناصر آشنای افسانه‌های پریان استفاده می‌کند، اما امنیت معمول آن‌ها را از میان می‌برد. بوسه می‌تواند مرگبار باشد، عشق ممکن است شکل دیگری از نفرین باشد و شاهزاده‌ای که باید نجات‌بخش باشد، شاید خود بخشی از دام باشد. عنوان کتاب نیز به همین بازی اشاره دارد: «پس از آن» که در قصه‌های کلاسیک قلمرو خوشبختی پایدار است، اینجا هرگز فرا نمی‌رسد. پایان خوش دیگر مقصدی قطعی نیست، بلکه روایتی فریبنده است که شخصیت‌ها برای تحمل بی‌ثباتی جهان به آن پناه می‌برند. اوانجلین می‌خواهد قهرمان داستان خودش باشد، اما هنوز باید بیاموزد که عاملیت فقط انتخاب کردن نیست؛ پذیرفتن پیامد انتخاب‌هایی است که بر پایه دانشی ناقص انجام شده‌اند. رابطه اوانجلین و جکس مهم‌ترین نیروی رمان است. جکس هم تهدیدکننده زندگی اوست و هم کسی که بارها امکان نجاتش را فراهم می‌کند. او در این معنا به دارو و زهر شباهت دارد: نمی‌توان به او اعتماد کرد، اما نمی‌توان به‌آسانی از او فاصله گرفت. کشش عاطفی میان این دو از امنیت و تفاهم تغذیه نمی‌شود، بلکه بر بی‌اعتمادی، میل سرکوب‌شده و ترس از آسیب استوار است. همین تضاد، رابطه را پرکشش می‌کند؛ هر لحظه صمیمیت می‌تواند مقدمه خیانتی تازه باشد و هر رفتار سرد، نشانه احساسی پنهان به نظر برسد. گاربر هوشمندانه اجازه نمی‌دهد مرز میان محبت، مالکیت و دست‌کاری روانی کاملا روشن شود. فضاسازی رمان نیز با وضعیت روانی شخصیت‌ها هماهنگ است. قصرها، جنگل‌ها، مهمانی‌ها و مکان‌های افسون‌شده زیبا هستند، اما زیبایی‌شان همواره چیزی خطرناک را پنهان می‌کند. جهان داستان مانند تالاری از آینه‌ها عمل می‌کند؛ هر تصویر جذاب است، ولی هیچ‌کدام حقیقت را کامل بازتاب نمی‌دهد. نثر تصویری و حال‌وهوای گوتیک اثر، حس حضور در افسانه‌ای تب‌آلود را تقویت می‌کند و پایان تکان‌دهنده کتاب نیز تمام اطمینان‌های موقت خواننده را درهم می‌شکند. با این حال، رمان در بخش‌های میانی گاهی در چرخه تکراری اعتماد، فریب، خشم و آشتی گرفتار می‌شود. قواعد جادو نیز همیشه روشن و ثابت نیستند و گاه برای تشدید درام عاشقانه تغییرپذیر به نظر می‌رسند. شخصیت‌های فرعی در مقایسه با اوانجلین و جکس عمق کمتری دارند و بیشتر به پیشبرد رازها کمک می‌کنند تا آن‌که زندگی مستقلی پیدا کنند. با وجود این کاستی‌ها، نیروی عاطفی روایت و ابهام اخلاقی جکس، کشش داستان را حفظ می‌کند. «تصنیف بی‌پایان» بیش از آن‌که قصه رسیدن به عشق باشد، روایتی درباره بهای باور کردن است. اوانجلین کم‌کم درمی‌یابد که رهایی از تقدیر با یافتن پاسخ درست حاصل نمی‌شود، زیرا هر پاسخ در تازه‌ای به سوی تردید می‌گشاید. در جهان گاربر، قلب شکسته فقط نشانه شکست نیست؛ شکافی است که از میان آن می‌توان دروغ‌های قصه را دید. شاید پایان خوش هرگز از راه نرسد، اما درست در لحظه‌ای که افسانه زبانش را می‌بندد، اوانجلین باید تصمیم بگیرد داستان با صدای چه کسی ادامه پیدا کند.