کتاب مقدمه ای بر هوش مصنوعی در آموزش و پرورش

کتاب «مقدمه‌ای بر هوش مصنوعی در آموزش و پرورش» اثر شنگ‌کوآن یو از این پرسش آغاز کرده که وقتی الگوریتم‌ها وارد کلاس درس می‌شوند، چه چیزی در ماهیت یاددهی و یادگیری دگرگون خواهد شد و تلاشی نظام‌مند برای نشان دادن جایگاه واقعی هوش مصنوعی در نظام‌های آموزشی معاصر است.
نویسنده در گام نخست به بنیان‌های نظری این حوزه پرداخته و توضیح می‌دهد هوش مصنوعی آموزشی (AIED) چگونه از تلاقی علوم شناختی، علوم رایانه و روش‌های تدریس شکل گرفته است و از دل همین بنیان‌ها بحث به سمت سیستم‌های یادگیری هوشمند کشیده می‌شود؛ از سیستم‌های راهنمایی هوشمند گرفته تا پلتفرم‌های تطبیقی که مسیر آموزشی را متناسب با سرعت و توانایی هر یادگیرنده تنظیم می‌کنند. یو نشان می‌دهد که ایده‌ی آموزش یکسان برای همه، در برابر این فناوری‌ها به‌تدریج جای خود را به مدل‌هایی می‌دهد که با نیازهای فردی هماهنگ‌ترند.
بخش قابل‌توجهی از کتاب به تحلیل داده‌های آموزشی (Learning Analytics) اختصاص دارد؛ اینکه چگونه داده‌های رفتاری دانش‌آموزان جمع‌آوری، تفسیر و برای پیش‌بینی افت تحصیلی یا ارائه‌ی بازخورد به‌موقع به کار گرفته می‌شود؛ اما نویسنده در کنار این فرصت‌ها به‌روشنی از تغییر نقش معلم هم سخن می‌گوید؛ نه به‌عنوان کسی که فناوری جایگزینش می‌شود، بلکه به‌عنوان کسی که از انجام بخشی از کارهای تکراری رها شده و به سمت نقش راهنما و تسهیل‌گر حرکت می‌کند. همین نگاه متعادل یو را از بسیاری از متن‌های مروج فناوری متمایز می‌کند؛ چرا که او هم‌زمان به چالش‌های اخلاقی این مسیر هم می‌پردازد: حریم خصوصی داده‌های دانش‌آموزان، شکاف دیجیتال میان مدارس و مناطق مختلف و سوگیری‌های پنهان در الگوریتم‌هایی که قرار است بی‌طرف باشند.
کتاب «مقدمه‌ای بر هوش مصنوعی در آموزش و پرورش» بیشتر برای پژوهشگران علوم تربیتی، معلمان، طراحان برنامه‌های درسی و سیاست‌گذاران آموزشی نوشته شده است؛ کسانی که به دنبال فهمی دقیق از جایگاه هوش مصنوعی در آینده‌ی آموزش هستند و این پیام را در میان می‌گذارد که فناوری هرچند قدرتمند، همچنان باید در خدمت انسان و در چارچوب ملاحظات اخلاقی به کار گرفته شود، نه جایگزینی برای قضاوت و همراهی انسانی معلم.