کتاب تومیریس : فرمانروای ماساژت ها

«تومیریس: فرمانروای ماساژت‌ها» نوشته‌ی معصومه پاکروان روایت زندگی زنی است که سپاه کوروش بزرگ را شکست می‌دهد.
تومیریس فرمانروای ماساژت‌ها بود. ماساژت‌ها از مردمان ایرانی بومی آسیای میانه و شاخه‌ای از سکاها بودند. بنا به گفته‌ی هرودت؛ تومیریس در رویارویی با سپاه کوروش بزرگ فرمانده‌ی سپاه ماساژت‌ها بود و بنا به روایتی کوروش را شکست می‌دهد و او را می‌کشد.
پس از مرگ پادشاه ماساژت‌ها، تومیریس، ملکه آن‌ها می‌شود. کوروش نخست سفیری نزد او می‌فرستد و از این ملکه خواستگاری می‌کند. اما تومیریس به زیرکی درمی‌یابد که کوروش چندان خواهان خود او نیست بلکه چشم به قلمروی او دارد و از این رو، این پیشنهاد را رد می‌کند. کوروش وقتی می‌بیند با تدبیر به مقصود نمی‌رسد آشکارا علیه ماساژت‌ها لشکرکشی می‌کند و به سوی رود آمودریا حرکت می‌کند. تومیریس به کوروش پیغام می‌دهد که اگر قصد داری در سرزمین ما بجنگی صبر کن تا ما به اندازه‌ی سه روز از کرانه رود دور شویم، اگر می‌خواهی در سرزمین خود با ما نبرد کنی همین کار را انجام بده و به اندازه سه روز از ساحل عقب بنشین. کوروش پیام می‌دهد که نیروهایش را عقب بکشد، چون او قصد دارد از رود بگذرد و بر ایشان بتازد. ملکه بنا به پیشنهاد نخست‌ خود عقب نشست. آن‌گاه کورش با سپاه از رود گذشت. ماساژت‌ها با یک‌سوم نیرو‌های خود به افرادی که کوروش در اردو باقی گذاشته بود حمله کردند و با وجود ایستادگی ایشان همه را از دم تیغ گذراندند و آن‌گاه چشم‌شان به سفره و سور آماده افتاد و با ولع به خوردن و نوشیدن پرداختند؛ سپس سنگین از خوراک و شراب فراوان از پای افتادند و به خواب رفتند. آن‌گاه ایرانیان سر رسیدند و بسیاری از آن‌ها را کشتند و بسیاری دیگر را به اسیری گرفتند که در میان اسیران پسر ملکه تومیریس که فرمانده سپاه بود، نیز وجود داشت. پسر ملکه، همین که مستی از سرش پرید و به شوربختی خود پی برد از کوروش خواهش کرد بند از او برگیرند و کوروش پذیرفت؛ و به محض آن‌که دست‌هایش آزاد شد درجا خود را کشت و بدین‌گونه آن شاهزاده مرد. بعد از این ماجرا، ملکه تمام نیرو‌های خود را بر ضد کوروش گرد آورد و نبرد درگرفت و در این نبرد سرانجام ماساژت‌ها غلبه کردند و بخش بزرگی از ارتش ایران و از جمله خود کوروش نابود شد و او پس از ۲۹ سال پادشاهی درگذشت. اطلاعات کمی در مورد تومیریس پس از جنگ با کوروش وجود دارد. در حدود سال ۵۲۰ پیش از میلاد و احتمالا پیش از آن، قبیله‌ی او توسط پادشاهی به نام سکونخا اداره می‌شد که علیه امپراتوری ایران شورش کرد و داریوش یکم یکی از جانشینان کوروش، از سال ۵۲۰ تا ۵۱۸ پیش از میلاد علیه سکاها لشکرکشی کرد که طی آن او ماساژت را فتح کرد، سکونخا را دستگیر کرد و فرمانروایی را جایگزین او کرد که به قدرت هخامنشی وفادار بود.
«تومیریس: فرمانروای ماساژت‌ها» کتابی جذاب و خواندنی برای علاقمندان به شخصیت‌ها و اتفاقات ایران باستان است.