کتاب رضیه خاتون : نخستین پادشاه زن مسلمان

«رضیه خاتون: نخستین پادشاه زن مسلمان» نوشته‌ی معصومه پاکروان از مجموعه‌ی «زنان فرمانروا» است که به زندگی و فرمانروایی رضیه خاتون، نخستین پادشاه زن مسلمان می‌پردازد.
«رضیه خاتون» اولین پادشاه زن دولت مسلمان ترک در دهلی بود که طی سالهای (638 634ق/ 1240 1236 م) با اقتدار حکمرانی کرد. دهلی مهم¬ترین شهر هندوستان شمالی است که راجه پریتوی آن را بنا و در میان هفت شهر منسوب به این نام، قدیمی‌ترین آن‌ها محسوب می‌شود، به دلیل موقعیت جغرافیایی ویژه‌ی این شهر، سلسله‌های مختلفی در آن حکومت کرده‌اند که مهم‌ترین آن‌ها، سلاطین دهلی می‌باشند. یکی از شاخه‌های مهم آنان «شمسیان هند» است و رضیه خاتون، پنجمین پادشاه این سلسله و نخستین فرمانروای زن مسلمان بود که بر سریر قدرت تکیه زد و حدود چهار سال در دهلی با استقلال حکومت کرد و در زمینه¬های مختلف اصلاحاتی به عمل آورد.
«رضیه خاتون» فرزند «ایلتمش» ملقب به «شمس‌الدنیا و‌ الدین» از پادشاهان دولت ترک بود که در سال 607 ق به سلطنت رسید. شمس‌الدین ایلتمش به‌ خاطرعدالتش فردی مشهور بود. او هر چند وزیری همنام خواجه نظام‌الملک وزیر مشهور دربار سلجوقیان را مأمور رسیدگی به امور نموده بود، خود نیز بدون تشریفات، شبانه روز برای احقاق حق مردم به کارها رسیدگی می‌کرد، چنان‌که دستور داد مجسمه‌ی دوشیر از سنگ مرمر را در مقابل کاخش نصب کردند و زنگ‌هایی نیز به گردن مجسمه‌‌ها آویختند تا مردم در هر لحظه‌ای از شبانه روز بتوانند با به صدا درآوردن آن‌ها با او تماس بگیرند و دادخواهی نمایند. از میان فرزندان شمس‌الدین ایلتمش، تنها فرزند مقتدر و با لیاقت او «ناصرالدین محمود» به هنگام حکومتش در بنگال وفات کرد و فرزندان دیگرش درایت دخترش رضیه را نداشتند. رضیه خاتون زنی عادل و دوستدار مردم بود و تربیت پدر بسیار بر او تأثیر گذاشته بود و او بر تمام رموز اداره‌ی امور مملکت واقف بود. رضیه خاتون در سال 1236م به تخت سلطنت جلوس کرد. او ابتدا به اوضاع نابسامان خاندان «شمسیه» سروسامان داد. عدالت را بر جامعه حاکم کرد و رفتار عادلانه با مردم پیـش گرفـت. رضیه خاتون برای حکومت تمام اوصاف پادشاهی را بهتر از فرزندان ذکور ایلتمش دارا بود، در عین جنگجویی و جسارت، زنی بسیار خوش خوی و دوستدار و پشتیبان علما و دانشمندان بود. مادرش ترکان خاتون نیز از مقتدرترین زنان حرم محسوب می‌شد. سلطان رضیه نزدیک به چهار سال رسما مملکت وسیعی نظیر یک امپراتوری را اداره نمود. او برای مملکت خود نمونه‌ای از عدالت و قدرت بود. سلطان رضیه گذشته از قابلیت اداری و نظامی، در صنعت و هنر نیز استعداد غیرقابل انکاری داشت. اشعار دلنشین او با تخلص «شیرین دهلوی» یا «شیر غوری» موجود است.
کتاب «رضیه خاتون» برای علاقمندان به تاریخ و حکمرانان زن مسلمان کتابی خواندنی و جذاب است.