کتاب شجر الدر : آخرین ملکه ایوبیان

«شجر الدر: آخرین ملکه ایوبیان» نوشته‌ی معصومه پاکروان از مجموعه‌ی «زنان فرمانروا» به زندگی عصمه‌ی‌الدین أم خلیل شجر الدر آخرین ملکه ایوبیان می‌پردازد.
سلطنت مصر پس از جنگ های صلیبی و مرگ نورالدین در فرزندان صلاح‌الدین ایوبی ماند تا سلطنت مصر به نواده‌اش ملک صالح رسید. با مرگ ملک صالح که پایتخت را از القاهره به قصر جزیره الروضه آورده بود، شارل نهم پادشاه فرانسه به مصر لشکر کشید و با کمک غلامان ترک که ممالیک نامیده می‌شدند، شکست خورده و اسیر شد. سرداران ترک که توسط جانشین ملک صالح یعنی توران‌شاه پیوسته تحقیر و کردها برتری داده می‌شدند به تحریک عزالدین رئیس خود توران‌شاه را به قتل رسانیده و ملکه شجره الدر که همسر ملک صالح بوده و از او فرزندی به نام خلیل داشت که در طفولیت فوت کرده بود، به عنوان اولین ملکه‌ی اسلام به سلطنت برگزیده و با او بیعت کرده و عزالدین قائم مقام سلطنت شد.
شجر الدر در طول جنگ صلیبی هفتم که با مرگ نابهنگام شوهرش همراه بود، سپاهیان فرانسوی را شکست داد، کشور را که بر لبه‌ی پرتگاه بود به خوبی اداره کرد. شجر الدر (درخت مروارید) در کودکی کنیز بود و او را به ملک صالح ایّوبی هدیه کردند. او کنیز محبوب سلطان شد و سلطان آزادش کرد؛ سپس با سلطان ازدواج کرد و نایب‌السلطنه شد و در نهایت در سال ۱۲۵۰ پس از مرگ همسرش، سلطان صالح، به مقام سلطنت مشروع مصر رسید. شجر الدّر ثروت و قدرتش را به کار گرفت تا به مدرسه‌ی سلطان مقبره‌ای اضافه کند؛ با این نوآوری، مدارس و بسیاری دیگر از مجموعه‌های خیریه و وقفی معماری به بناهایی یادمانی بدل شدند؛ عملی که آثارش هنوز به‌صورتی گسترده پابرجاست.
شجر الدر به خاطر همه شایستگی‌هایش و با ترور پسرخوانده‌ی ناسپاسش المعظم توران‌شاه که سلطنتش را مدیون شجر الدر بود، تاج و تخت را به‌دست گرفت. در نهایت به دلیل مخالفت برخی از مردان بیشتر در خارج از کشور از طرف خلافت عباسی بعد از سه ماه سلطنت، مجبور به کناره‌گیری شد و آن را به عزالدین ایبک فرمانده لشکریان در سلطنت کوتاهش، داد.
به رغم این واقعیت که داستان شجرالدّر با قتل او و تدفین شتاب‌زده‌اش به صورتی دلخراش پایان می‌یابد، اعمال او در طول زندگی‌اش بدیلی بارز برای این باور مستمر است که در دوران میانه، در جهانی متعلق به مردان، زنان نادیده و ناشناس و بی‌اثر می‌ماندند. حکومت مشروع یک زن مسلمان به نام خودش موردی بسیار غیرعادی بود و بعد از فقط سه ماه، سلطنت او به پایان رسید.
«شجر الدر: آخرین ملکه ایوبیان» کتابی خواندنی برای علاقمندان به تاریخ و چهره‌های تاثیرگذار تاریخی است.