کتاب پادشاه خاتون : آخرین حکمران سلسله قراختاییان کرمان

«پادشاه خاتون: آخرین حکمران سلسله قراختاییان کرمان» نوشته‌ی معصومه پاکروان از مجموعه‌ی «زنان فرمانروا» به زندگی پادشاه خاتون ملقب به «صفوه‌ی الدنیا و الدین» حکمران سلسله‌ی قراختاییان کرمان می‌پردازد.
پادشاه خاتون کوچک‌ترین دختر قطب‌الدین محمد و قتلغ ترکان خاتون بود. پادشاه ‌خاتون پس از مرگ پدرش در سال ۶۵۵ قمری، تحت نظر مادرش تربیت شد و رشد کرد. گفته‌اند که او فرزند محبوب قتلغ ترکان خاتون بوده و تحصیلات عالیه داشته است. پادشاه‌ خاتون را به خاطر مهارتش در خوشنویسی نیز ستوده‌اند. هنگامی که پادشاه‌خاتون ۱۶ سال داشت، مادرش قتلغ ترکان خاتون همراه با مقامات عالی‌رتبه‌ی کرمان، او را با شکوه و جلال به دربار ایلخانی بردند و به زوجیت اباقاخان (دومین پادشاه سلسله‌ی ایلخانی) درآوردند.
قتلغ ترکان خاتون مادر پادشاه خاتون که پس از مرگ شوهرش قطب‌الدین زمام امور کرمان را در دست گرفته بود، با سیورغتمش پسر قطب‌الدین اختلاف پیدا کرد، پادشاه‌خاتون وساطت کرد و سیورغتمش به دستور اباقاخان ناچار به عقب‌نشینی شد. چون اباقاخان درگذشت، سیورغتمش با حمایت احمد تکودار به کرمان تسلط یافت و قتلغ‌ترکان با آن‌که شریک در حکومت بود، بر اثر آزارهای فرزندخوانده، درگذشت و این حادثه خشم پادشاه‌ خاتون را برانگیخت. اندکی بعد پادشاه خاتون به ازدواج کیخاتو فرزندخوانده‌ی اباقاخان درآمد و به آسیای صغیر رفت. در این وقت سیورغتمش به شهرهای سیرجان و اطراف که ملک موروث پادشاه خاتون و همواره در تصرف او بود، دست درازی کرد. در این میان، ارغون شاه مرد و کیخاتو ایلخان شد. پادشاه خاتون که اینک قدرت نو یافته بود، بی‌درنگ به کرمان آمد و سیورغتمش را گرفت، و پس از ماجراهایی سرانجام او را کشت و خود در حکومت کرمان مستقل شد. آن‌گاه به بسط قدرت و قلمرو پرداخت.
پادشاه خاتون زنی با ذوق و اهل ادب بود و اشعار بسیاری با تخلص «عفتی» سروده که تاکنون جمع‌آوری نشده، و به چاپ نرسیده است. بخشی از اشعار وی در پاره‌ای منابع‌ به‌طور پراکنده مذکور است. او خط نسخ را زیبا می‌نوشت و چندین قرآن به خط خودش برای برخی از بزرگان، از جمله هولاکوخان و دیگر سلاطین مغول نوشته است. دست‌نویس‌های بسیاری به خط وی دست‌کم تا سده‌ی ۸ق/۱۴م در کرمان و دیگر شهرهای ایران موجود بوده است. پادشاه‌خاتون به اهل ادب و اندیشه احترام می‌گذاشت و دربار او محفل و مجمع ادیبان و اندیشمندانی بود که همگی مستمری نیز می‌گرفتند.
«پادشاه خاتون: آخرین حکمران سلسله قراختاییان کرمان» مخاطبان علاقمند به تاریخ را با یکی دیگر از زنان فرمانروا و تاریخ قراختاییان کرمان آشنا می‌کند.