کتاب زیارت ناحیه مقدسه

در منظومه معارف و کلام مکتب اهل‌بیت (علیهم‌السلام)، زیارت‌نامه‌ها منشورهای عقیدتی، کتب انسان‌ساز عرفانی و تجلی‌گاه معارف توحیدی به شمار می‌آیند. در این میان، «زیارت عاشورا» و «زیارت ناحیه مقدسه»، دو متن گرانسنگ و دو خورشید فروزان در سپهر مرثیه و معرفت حسینی هستند که هر یک از منظری بی‌بدیل به واقعه طفّ می‌نگرند.
زیارت عاشورا که از طریق وجود مبارک امام باقر (علیه‌السلام) با اسناد متقن در کتب متقدمین نظیر کامل الزیارات ابن‌قولویه قمی و مصباح المتهجد شیخ طوسی (ره) نقل شده، در حقیقت مرام نامه سیاسی و اعتقادی شیعه است. این زیارت قدسی که از سنخ احادیث قدسیه نیز شمرده شده، مرزهای جبهه حق و باطل را تا روز رستاخیز ترسیم می‌کند. مضامین عالیه آن بر محوریت بنیادین «تولّی و تبرّی» استوار است و زائر را به مقام «معیت با معصوم» در دنیا و آخرت (أنْ یجْعلنی معکمْ فی الدّنْیا و الْآخرة) فرامی‌خواند. زیارت عاشورا، خط خونین کربلا را بنحو غایت‌شناسانه به قیام مهدوی پیوند زده و شالوده ظلم‌ستیزی را در ساختار فکری جامعه اسلامی نهادینه می‌سازد.
در تقابل مکمل با آن، «زیارت ناحیه مقدسه»، سوگ‌نامه و مقتل‌خوانی مستند قطب عالم امکان، حضرت بقیه‌ی‌الله الأعظم (عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف) است. این زیارت که توسط علمای بزرگی چون ابن‌مشهدی در المزار الکبیر روایت شده، از ناحیه مقدسه (تعبیری روایی برای اشاره به امام زمان) صادر گردیده است. لحن این زیارت، مشحون از حزن، اندوه عمیق و مرثیه‌سرایی بی‌نهایت یک ولیّ خدا بر جدّ مظلوم خویش است. زیارت ناحیه، تصویری دقیق، جزئی و جان‌سوز از لحظات شهادت سیدالشهداء (ع) و غربت اهل‌حرم ارائه می‌دهد و اوج دلدادگی و تفجع امام عصر (ع) را در فراز عرشی «فلأنْدبنّک صباحا و مساء و لأبْکینّ علیْک بدل الدّموع دما» صبح و شام بر تو ندبه می‌کنم و به جای اشک، خون می‌گریم متجلی می‌سازد. در یک نگاه از حیث فقه‌الحدیث و کلام، می‌توان استنباط نمود که زیارت عاشورا، پایه‌های نظری، عقیدتی و سیاسی مکتب ثارالله را پی‌ریزی کرده و صفوف مومنین را از منافقین جدا می‌سازد؛ در حالی که زیارت ناحیه مقدسه، عمق فاجعه را از دریچه نگاه و قلب جریحه‌دار معصوم حاضر به نمایش می‌گذارد و قلوب مومنین را در بوته محبت حسینی ذوب می‌کند. اولی، زائر را به مقام ثبات قدم و مبارزه می‌رساند و دومی، او را در مقام فنا و هم‌دردی با ولیّ عصر همگام می‌سازد. هر دو زیارت، صراط عروج زائر به مقام محمود ربوبی هستند.