کتاب اتاق زجر

ویتنگنشتاین می‌گوید «چهره، روح بدن است» و ما کاملا آشناییم که «اسید» چگونه این روح را از بین می‌برد. کتاب «اتاق زجر: تصویر و چهره‌ی قربانی» به قلم امیر نصری، جستاری فلسفی-زیبایی‌شناختی است که به تحلیل چهار عکس از زنان قربانی اسیدپاشی پرداخته است. عنوان کتاب، اتاق زجر، برگرفته از تعبیر جیمز الکینز- نظریه‌پرداز هنری- است که عکاسی را اتاق زجر می‌نامد، با این وجه تشبه که اتاق تاریک عکاسی، که محملی برای ظهور تصاویر است، این بار تبدیل به جایی برای نمیاش درد و رنج می‌شود. نویسنده با تکیه بر این استعاره، عکاسی را صرفا فرجام خوش ثبت لحظات نمی‌داند، بلکه گه‌گاه عکاسی به صحنه‌ی نمایش دردهای انسانی بدل می‌شود. کتاب با این نقل قول از لودویگ ویتگنشتاین آغاز می‌شود: «چهره، روح بدن است». نویسنده ذیل همین نگاه به واکاوی نسبت «چهره» با مفاهیمی چون هویت، فردیت، دیگربودگی و بازنمایی درون پرداخته و با تحلیل عکس‌های قربانیان اسیدپاشی (که عکس قبل از حادثه را در دست گرفته‌اند) نشان می‌دهد که این تصاویر، فضایی دیالکتیکی میان گذشته و حال، بودن و نبودن، دیدن و دیده شدن، ایجاد می‌کنند. تمرکز اصلی بر «چهره» و کارکردهای آن همچون «پنجره‌ی روح» است و مباحثی نظیر «ماسک‌زدن» نیز در این تحلیل، نقشی محوری دارند. نگاه قربانی، که در عین حال، هم رو به گذشته (تصویری که در دست دارد) و هم رو به حال مخدوش خویش است، محور اصلی این تحلیل‌های پدیدارشناسانه و هرمنوتیکی را تشکیل می‌دهد. نویسنده همچنین به بررسی و نقد اندیشمندان مختلفی، حول محور همین موضوع، پرداخته است؛ من جمله هانس بلتینگ، ژرژ باتای و امائول لویناس. در مجموع، کتاب حاضر با تلفیق این نظریه‌های فلسفی مختلف، خوانشی میان‌رشته‌ای، که یک پای آن در هنر و زیبایی‌شناسی دوران‌های گوناگون از یونان تا عکاسی معاصر و پرفورمنس است و پای دیگر در فلسفه و اخلاق، ارائه می‌دهد و در لابه‌لای این خوانش، عکس قربانیان اسیدپاشی را همچون آئینه‌ای فرا-تاریخی و فرا-فرهنگی در برابر قدیمی‌ترین سوژه‌ی هنری، یعنی بدن دردمند، می‌نهد. همچنین کتاب با زبان تخصصی اما روان، ضمن وامداری به اندیشه‌ی پساساختارگرایانه، طیف وسیعی از مخاطبان خود، از علاقه‌مندان فلسفه‌ی هنر، هنرمندان و پژوهشگران حوزه‌ی مطالعات زنان و قربانیان را در برمی‌گیرد.