کتاب دکتر اول

کتاب «دکتر اول» اثر آدام هارگریوز، که در سال ۲۰۱۷ منتشر شد، نمونه‌ای جذاب از پیوند خلاقانه میان ادبیات کودک و فرهنگ عامه بریتانیاست. این اثر در ظاهر کتابی ساده، کوتاه و مصور برای کودکان است، اما در لایه زیرین خود بر نوعی تلفیق فرهنگی استوار شده که دو جهان کاملا متفاوت را به هم متصل می‌کند: از یک سو فضای علمی‌تخیلی، اسطوره‌ای و گاه تاریک مجموعه «دکتر هو» و از سوی دیگر جهان ساده، رنگارنگ و مینیمال مجموعه «آقایان و خانم‌های کوچک». اهمیت این کتاب فقط در داستان آن نیست، بلکه در شیوه‌ای است که از طریق آن یک اسطوره تلویزیونی پیچیده برای مخاطب خردسال بازآفرینی می‌شود. آدام هارگریوز، که ادامه‌دهنده میراث پدرش راجر هارگریوز است، در اینجا نه صرفا یک اقتباس، بلکه نوعی بازتولید میان‌نسلی ارائه می‌دهد. در مرکز داستان، شخصیت «دکتر اول» قرار دارد؛ بازآفرینی کارتونی نخستین تجسم دکتر در سریال «دکتر هو» که در دهه ۱۹۶۰ با بازی ویلیام هارتنل شناخته شد. او در این کتاب همچنان همان ویژگی‌های آشنای خود را حفظ کرده است: کمی عبوس، بداخلاق، شتاب‌زده و در عین حال بسیار باهوش. هارگریوز موفق می‌شود این خصوصیات را بدون آنکه برای کودک ترسناک یا پیچیده شوند، به زبان تصویری و روایی ساده ترجمه کند. دکتر اول در کنار نوه‌اش سوزان سفر می‌کند و مانند نسخه اصلی سریال، از ماشین زمان مشهور خود یعنی تاردیس استفاده می‌کند؛ همان کیوسک پلیسی آبی‌رنگی که برای هواداران «دکتر هو» یکی از شناخته‌شده‌ترین نمادهای فرهنگ عامه است. داستان کتاب بر مواجهه دکتر اول با سایبرمن‌ها بنا شده است؛ یکی از دشمنان کلاسیک دنیای «دکتر هو» که در نسخه اصلی سریال موجوداتی سرد، ماشینی و تهدیدآمیز هستند و انسان‌ها را به نسخه‌هایی بی‌احساس از خود تبدیل می‌کنند. اما در «دکتر اول» این عناصر ترسناک در قالبی نرم، طنزآمیز و کودکانه بازپردازی می‌شوند. سایبرمن‌ها دیگر آن هیبت اضطراب‌آور را ندارند، بلکه به شخصیت‌هایی بامزه و ساده بدل شده‌اند که بیشتر برای پیشبرد یک ماجرای سرگرم‌کننده حضور دارند تا ایجاد وحشت. در نتیجه، کتاب بدون از دست دادن ارجاع به جهان اصلی، آن را برای کودک قابل‌فهم و بی‌خطر می‌سازد. دکتر نیز با تکیه بر زیرکی خود، نه از طریق خشونت، بلکه با یک نقشه هوشمندانه بر آن‌ها غلبه می‌کند. یکی از مهم‌ترین امتیازهای کتاب، نوآوری بصری آن است. هارگریوز با حفظ زبان طراحی مجموعه «آقایان و خانم‌های کوچک»، شخصیتی به‌قدمت و پیچیدگی دکتر اول را به شکلی ساده و هندسی بازآفرینی می‌کند، بی‌آنکه جوهره او را از بین ببرد. افزون بر این، کتاب واجد جذابیتی دوگانه است: کودک از رنگ‌ها، سادگی روایت و طنز لذت می‌برد و بزرگسال، به‌ویژه اگر هوادار «دکتر هو» باشد، از ارجاعات بینامتنی و وفاداری کتاب به شخصیت کلاسیک دکتر. البته محدودیت اثر نیز روشن است: داستان بسیار کوتاه است و از نظر پیرنگ عمق چندانی ندارد. همچنین بخشی از ظرافت طنز و لذت آن وابسته به آشنایی قبلی با جهان «دکتر هو» است. با این همه، «دکتر اول» را می‌توان نمونه‌ای موفق از اقتباس فرهنگی دانست؛ کتابی که با زبانی سبک و تصویری، پلی میان نوستالژی والدین و تخیل کودکان می‌سازد.