کتاب دکتر پنجم

کتاب «دکتر پنجم» اثر آدام هارگریوز، منتشرشده در سال ۲۰۱۷، یکی دیگر از جلدهای مجموعه‌ای است که جهان علمی‌تخیلی «دکتر هو» را با سبک ساده، رنگارنگ و طنزآمیز «آقایان و خانم‌های کوچک» پیوند می‌زند. این جلد بر پایه شخصیت دکتر پنجم شکل گرفته است؛ دکتری که در مجموعه تلویزیونی اصلی با نقش‌آفرینی پیتر دیویسون شناخته می‌شود و نسبت به برخی تجسم‌های پیشین، چهره‌ای آرام‌تر، مودب‌تر، جوان‌تر و آسیب‌پذیرتر دارد. همین تفاوت شخصیتی باعث می‌شود «دکتر پنجم» در میان جلدهای این مجموعه حال‌وهوایی ملایم‌تر و انسانی‌تر داشته باشد. اگر «دکتر چهارم» بر عجیب‌بودن، شوخ‌طبعی و بی‌نظمی خلاقانه تأکید داشت، این کتاب بیشتر بر مهربانی، تردید، صبر و تلاش برای حفظ آرامش در جهانی پر از دردسر متمرکز است. ایده مرکزی کتاب، نمایش نوعی قهرمانی غیرتهاجمی است. دکتر پنجم قهرمانی نیست که با صدای بلند، اعتمادبه‌نفس اغراق‌آمیز یا حرکات نمایشی وارد میدان شود. او گاهی نگران است، گاهی در تصمیم‌گیری مکث می‌کند و اغلب ترجیح می‌دهد پیش از اقدام، موقعیت را بفهمد. همین ویژگی‌ها او را برای مخاطب کودک قابل‌لمس‌تر می‌کند، زیرا بسیاری از کودکان نیز هنگام رویارویی با موقعیت‌های تازه یا ترسناک، احساس تردید و نگرانی می‌کنند. کتاب به شکلی غیرمستقیم نشان می‌دهد که قهرمان بودن به معنای نترسیدن یا همیشه مطمئن بودن نیست؛ گاهی قهرمان کسی است که با وجود نگرانی، مهربان می‌ماند و راهی برای کمک کردن پیدا می‌کند. از نظر ظاهری، هارگریوز به عناصر نمادین دکتر پنجم وفادار می‌ماند. لباس روشن کریکت، کلاه پاناما و ساقه کرفس روی یقه، همگی در طراحی شخصیت حضور دارند و به او هویتی متمایز می‌بخشند. این جزئیات برای بزرگسالانی که با تاریخچه «دکتر هو» آشنا هستند، جنبه‌ای نوستالژیک دارند، اما برای کودکان نیز به اندازه کافی ساده و بامزه‌اند. کرفس روی یقه، هرچند مانند شال بلند دکتر چهارم ظرفیت گسترده‌ای برای طنز فیزیکی ندارد، اما به عنوان نشانه‌ای عجیب و به‌یادماندنی عمل می‌کند و به کودک کمک می‌کند شخصیت را سریع تشخیص دهد. داستان معمولا از میل دکتر پنجم به آرامش آغاز می‌شود. او شاید بخواهد روزی بی‌دردسر داشته باشد، کریکت بازی کند یا از لحظه‌ای ساده لذت ببرد، اما جهان «دکتر هو» هرگز چنین آرامشی را آسان به دست نمی‌دهد. خطر، هیولا یا موقعیتی آشفته از راه می‌رسد و دکتر ناچار می‌شود وارد عمل شود. طنز اصلی کتاب از همین تضاد می‌آید: شخصیتی آرام و صلح‌جو در برابر جهانی شلوغ، عجول و پرهرج‌ومرج. برخلاف برخی دکترها که با شیطنت یا انرژی انفجاری مسئله را حل می‌کنند، دکتر پنجم بیشتر با دلسوزی، گفت‌وگو، مشاهده و تصمیم‌های سنجیده پیش می‌رود. یکی از نقاط قوت «دکتر پنجم» این است که برای کودکان تصویری متفاوت از قدرت ارائه می‌دهد. کتاب نشان می‌دهد که حل مشکل همیشه به خشونت، فریاد یا خودنمایی نیاز ندارد. مهربانی، صبر و توجه به دیگران نیز می‌توانند ابزارهایی نیرومند باشند. از نظر بصری، رنگ‌های روشن و چهره نگران اما دوست‌داشتنی دکتر با سبک مینیمال هارگریوز هماهنگی خوبی دارد. البته محدودیت کتاب در سادگی پیرنگ و کمرنگ‌تر بودن کمدی فیزیکی آن نسبت به برخی جلدهای دیگر آشکار است. با این حال، «دکتر پنجم» اثری دلنشین و آرام است که ارزش آسیب‌پذیری، ادب و صلح‌جویی را در قالبی کودکانه و سرگرم‌کننده برجسته می‌کند.