کتاب دیالکتیک انضمامی بودن

«دیالکتیک انضمامی بودن» نوشته‌ی کارل کوسیک، فیلسوف مارکسیست چک، کتابی فلسفی است که نخستین‌بار در سال ۱۹۶۳ در پراگ منتشر شد و در ۱۹۶۵ و ۱۹۶۶ هم تجدید چاپ شد. کوسیک که در ۱۹۲۶ در پراگ به دنیا آمد و در ۲۰۰۳ در همان شهر درگذشت در این کتاب به سراغ علم و عقلانیت می‌رود تا بفهمد فهم مارکس از علم را چگونه باید فهمید؟ آن هم در پیوند با ریشه‌های اجتماعی علم و نقدی که یک علم عقلانی راستین باید بتواند به جامعه عرضه کند.
مفهومی که بیش از هر چیز با این کتاب شناخته می‌شود، «شبه‌انضمامی» (pseudo-concrete) است. کوسیک می‌خواهد نشان دهد چگونه می‌توان از دام امر شبه‌انضمامی، شبه‌علمی، شبه‌عقلانی و شبه‌تاریخی دور ماند و فصل نخست کتاب به «جهان شبه‌انضمامی و نابودی آن» اختصاص دارد. نقطه‌ی عزیمتش روش مارکس است، یعنی «صعود از انتزاعی به انضمامی».
بر پایه‌ی همین روش او سه رویکرد را به چالش می‌کشد: پوزیتیویسم، تجربه‌گرایی پدیدارگرا و عقل‌گرایی «متافیزیکی» و در برابرشان «عقل‌گرایی دیالکتیکی» را می‌گذارد. «انضمامی» در این کتاب به معنای صرفا ملموس نیست و منظور از آن، آن چیزی است که از راه دگرگون‌سازی فعالانه‌ی طبیعت و جامعه به دست کنش هدفمند انسان شناخته می‌شود.
کتاب فوق در چهار بخش پیش می‌رود: بخش نخست «دیالکتیک تمامیت انضمامی»، علاوه بر جهان شبه‌انضمامی به بازتولید ذهنی و فکری واقعیت و به مفهوم تمامیت انضمامی می‌پردازد. بخش دوم، «اقتصاد و فلسفه»، با عنوان‌هایی چون «متافیزیک زندگی روزمره»، «دلواپسی» (Care)، «روزمرگی و تاریخ»، «انسان اقتصادی» (homo oeconomicus)، «عقل، عقلانی‌سازی و نامعقولی»، «متافیزیک فرهنگ» و «تاریخ‌مندی و تاریخ‌گرایی» حوزه‌ای از زندگی را بررسی می‌کند که از علم و اقتصاد تا هنر و فرهنگ گسترده است. بخش سوم، «فلسفه و اقتصاد»، به مسائل «سرمایه»ی مارکس اختصاص دارد: تفسیر متن، پرسش «آیا باید فلسفه را ملغی کرد؟»، ساختار «سرمایه»، رابطه‌ی انسان و شیء، هستی اجتماعی و مقولات اقتصادی، و فلسفه‌ی کار. بخش پایانی با عنوان «پراکسیس و تمامیت»، با سه محور پراکسیس، تاریخ و آزادی، و انسان کتاب را به پایان می‌برد.
کوسیک مارکس را در پرتو پدیدارشناسی هایدگر بازخوانی می‌کند؛ رویکردی که به گفته‌ی پژوهشگران، او را برای فاصله‌گرفتن از مارکسیسم دگماتیک به کار گرفته است. کتاب «دیالکتیک انضمامی بودن» یکی از پرترجمه‌ترین اثرهای فلسفی چک در سده‌ی بیستم بوده است. ترجمه‌ی انگلیسی آن را کارل کوواندا با همکاری جیمز اشمیت آماده کرد و در سال ۱۹۷۶ انتشارات رایدل در دوردرشت آن را در مجموعه‌ی «مطالعات بوستون در فلسفه و تاریخ علم» منتشر کرد.