کتاب ارتش نوین رضاشاه

آغاز حکومت پهلوی نقطه عطفی در تاریخ ایران محسوب می‌شود زیرا تا پیش از روی کار آمدن رضا شاه پیدایش سلسه‌های پادشاهی و حاکمان ایرانی عموما در چهارچوب روابط قومی یا اشرافیت داخلی شکل می‌گرفت اگر چه برخی از پادشاهان ایرانی مورد حمایت قدرت‌های عصر خود بودند ولی خاستگاه و منشأ روی کار آمدن آن‌ها بیگانگان نبودند. سلسله پهلوی و روی کار آمدن رضا شاه از همان روزهای نخست در امتداد استقرار نظام جهانی و استعمار انگلستان شکل گرفت حکومت رضا شاه حکومتی فردی بود با وجود اصل تفکیک قوا در قانون اساسی دخالت در ارکان مملکت به‌طور فزاینده‌ای از آغاز به سلطنت رسیدن وی اعمال می‌شد. در زمان رضاشاه علاوه بر مجلس قوایی قضاییه و مجریه نیز فاقد استقلال بودند دستگاه دولتی و وزارت خانه‌ها قدرت هیچ گونه تصمیم‌گیری نداشتند و برخی به سبب شناختی که از روحیه نظامی و استبدادی وی داشتند نمی‌توانستند آزادانه نظرات خود را بیان کنند. در دوران حکومت رضا شاه ملی‌گرایی افراطی با هدف به حاشیه راندن مذهب شدت گرفت در همین دوره با کودتای ۱۲۹۹ هجری شمسی، رضا شاه در ایران امیر فیصل در ۱۲۹۸ ه.ش در عراق و آتاترک در۱۳۳۰ه.ش در ترکیه به قدرت رسیدند. موج ملی گرایی افراطی در این سه کشور در قالب پان ایرانیسم و پان عربیسم و پان ترکیسم ظهور کرد، از این طریق بیگانگی ملت‌های مسلمان در منطقه خاورمیانه در قلمرو استعمار انگلستان شکل گرفت. کارگزاران فرهنگی حکومت رضا شاه جدایی دین از سیاست را از لوازم ملیت گرایی قلمداد می‌کردند، آن‌ها بدون توجه به شرایط تاریخی ایران همبستگی میان علایق ملی دینی را که در ایجاد وحدت در کشور و هویت ملی جامعه ایرانی نقش موثری داشت نادیده گرفتند. رضا شاه به سبب خصلت‌های فردی و روحیه نظامی اش ارتش را رکن اساسی حکومت خود قرار داد و فرماندهان ارتش را نسبت به سایر مقام‌های دولتی برتر به‌شمار می‌آورد او برای ایجاد ارتشی نوین کوشش‌های زیادی انجام داد اما ارتشی که او بنیان نهاد بیشتر بر ترساندن و سرکوب مخالفان داخلی چپاول و فشار مالی بر ایلات و عشایر و استحکام پایه‌های حکومت فردی شکل گرفته بود و در برابر نیروهای بیگانه کارایی چندانی نداشت.