کتاب التحف و الهدایا

موضوع کتاب «التحف و الهدایا» (تحفه‌ها و هدایا) اثر خالدیان، مجموعه‌ای ادبی و تاریخی درباره هدایا، تحفه‌ها و فرهنگ مبادله آن‌هاست.این کتاب ترکیبی از شعر، اخبار، حکایت‌ها و نوادر مرتبط با هدیه دادن و هدیه گرفتن است . نویسندگان (ابوبکر محمد و ابوعثمان سعید، دو برادر از نزدیکان سیف‌الدوله حمدانی) این اثر را به درخواست یکی از حاکمان زمان خود تألیف کردند تا منتخبی از زیباترین اشعار و داستان‌های مربوط به این موضوع را گردآوری کنند .کتاب در یازده باب تنظیم شده که هر کدام به جنبه‌ای خاص از فرهنگ هدیه و تحفه می‌پردازد :

1. هدیه همراه با شعر: کسانی که هنگام هدیه دادن، شعری نیز می‌فرستادند.

2. تشکر با شعر: کسانی که هدیه دریافت می‌کردند و با شعر از فرستنده تشکر می‌کردند.

3. درخواست هدیه با شعر: افرادی که با سرودن شعر، درخواست هدیه یا تحفه می‌کردند.

4. درخواست هدیه بدون شعر: درخواست‌های غیرشعری برای دریافت هدیه.

5. اخبار هدایا: داستان‌ها و روایت‌های گوناگون درباره هدایا.

6. نکوهش هدیه: کسانی که هدیه دریافتی را با نظم یا نثر مورد نکوهش قرار می‌دادند.

7. سرزنش معطل‌کنندگان: کسانی که درخواست هدیه‌ای داشتند اما با تأخیر یا ممانعت روبه‌رو شدند و آن را با شعر سرزنش کردند.

8. رد کردن هدیه: افرادی که از روی بلندمرتبگی یا پرهیز، هدیه را نمی‌پذیرفتند و رد می‌کردند.

9. دعا به‌جای هدیه: کسانی که دستشان از هدیه دادن کوتاه بود و به‌جای آن به دعا و ثنا روی می‌آوردند.

10. هدایای پادشاهان: هدایای فرمانروایان مناطق مختلف به سلطان مرکزی و نامه‌های همراه آن.

11. هدایای نابخردان: تحفه‌ها و هدایای افراد کم‌خرد یا فرومایه.

کتاب فقط فهرست خشک نیست و پر از داستان‌های جذاب است. مثلا در بابی، داستان شاعری به نام ابو رهم دوسی نقل شده که به معشوقه‌اش یک کوزه ترشی و یک سبد پیاز هدیه می‌دهد! این هدیه عجیب و بی‌ارزش، سوژه طنز و شعر شاعران دیگر می‌شود . این نمونه به خوبی نشان می‌دهد که کتاب فقط به هدایای فاخر پادشاهان محدود نمی‌شود، بلکه به طنز و نگاه اجتماعی مردم عادی نیز توجه دارد.در مجموع، این کتاب یک منبع ارزشمند برای شناخت آداب، فرهنگ و ادبیات مرتبط با هدیه دادن در قرن چهارم هجری و دوران حمدانیان است.