کتاب شرح زندگانی من 1

شرح زندگانی من؛ یا تاریخ اجتماعی و اداری دوره قاجاریه، خاطرات و سرگذشت عبدالله مستوفی (1255-1329 ش / 1876-1950 م)، از دولتمردان دوره قاجار و پهلوی اول است. عبدالله مستوفی در این کتاب در قالب شرح سرگذشت خود و نیاکانش، به دگرگونی‌های اجتماعی، سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و اداری ایران روزگار قاجار (1210-1344 ق / 1795-1925 م) می‌پردازد.

خانواده‌ی عبدالله مستوفی، از جمله: میرزا اسماعیل مستوفی، پدربزرگش؛ میرزا نصرالله، پدرش؛ و میرزا محمود وزیر، برادرش، از ارکان دیوان‌سالاری ایران روزگار قاجار بودند. او به‌عنوان آخرین دیوان‌سالار این دودمان، شرح رویدادهایی را که خود و خاندانش در پدید آمدن آن‌ها شرکت داشتند، طی سال‌های 1321 تا 1325 ش در سه جلد نوشت و منتشر کرد. مطالب کتاب بر اساس دوره‌های پادشاهی پادشاهان قاجار تنظیم شده‌اند.

جلد اول دربردارنده‌ی رویدادهای اجتماعی و اداری روزگار آقامحمدخان تا پایان دوره‌ی ناصرالدین‌شاه است. این جلد به دو بخش جدا از هم قابل تقسیم است.

نخست، فصل‌هایی که با عنوان «اسلاف من» آمده و مبتنی بر اسناد خانوادگی و شنیده‌های مولف درباره‌ی سرگذشت خاندانش از آغاز حکومت قاجارها تا میانه‌ی سلطنت ناصرالدین‌شاه است؛ و دیگر، فصلی که با عبارت «زندگانی من در...» آغاز می‌شود و مبتنی بر دیده‌های خود مولف از کودکی تا زمان نگارش اثر است.

حسب‌حال‌نویسی عبدالله مستوفی منبعی مفصل برای درک تحولات اجتماعی، فرهنگی و اداری ایران روزگار قاجار است و آن را می‌توان نوعی کار مردم‌نگاری دانست که بر اساس شنیده‌ها، مشاهدات عینی و حضور مولف در ابعاد مختلف زندگی مردم فراهم آمده است.

برگرفته از مدخل «شرح زندگانی من» در دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.