کتاب فن و هنر داستان نویسی

«فن و هنر داستان‌نویسی یا چگونه زندگی را در زبان بیان کنیم» نوشته‌ی اتو کروزه؛ استاد روان‌شناسی مدرسه‌ عالی ارفورت و متخصص تحقیق در فرایندهای خواندن، نوشتن و انتقال مهارت‌های نویسندگی است. او در این کتاب داستان‌نویسی را به‌منزله‌ی‌ امکان تعمق درباره‌‌ی زندگی و شیوه‌ی بیان زندگی در زبان، به ما معرفی می‌کند. از نگاه او کسی که داستانی تعریف می‌کند، اغتشاش زندگی را به‌‌کمک ابزارهای زبانی به نظم درمی‌آورد و معنایی انسانی به آن می‌بخشد. داستان هنری نیز استثنا نیست، تفاوت فقط آن‌جاست که داستان هنری به شیوه‌های متداول روایی رضایت نمی‌دهد، بلکه برای بیان جنبه‌های واقعی و ممکن زندگی در پی صورت‌های بیانی بدیع است. داستان هنری، رفتار و تجربه‌های ما را در قالب صورت‌های زبانی جدیدی بیان می‌کند تا ما از این طریق به درک ژرف‌‌‌تری از زندگی انسان برسیم.
از نگاه اتو کروزه، نوشتن روایت‌ها فقط یک کنش نیست، نوعی سبک زندگی است: نوشتن کیفیتی مراقبه‌گونه دارد. همه چیز متمرکز بر دست‌هایی است که درحین نوشتن حرکت می‌کنند. زبان کانونی یکپارچه می‌سازد که زندگی در آن تجلی می‌یابد. احساسات، تصاویر، ایده‌ها، تفکرات، صدا، حرکت و همه چیز به زبان منتقل شده و با یکدیگر ارتباط می‌یابند. اگر موفق شویم که این انتقال را با موفقیت انجام دهیم، در جریان نوشتن قرار داریم و احساس خلاقیت می‌کنیم. اتو کروزه بر نقش داستان‌نویسی به‌منزله‌ی جریان اصلی فرهنگ و لزوم آموزش نظام‌مند آن تاکید می‌کند: «پیام روشن این کتاب ایفای سهمی در بالابردن جایگاه داستان‌نویسی و داستان‌گویی تا حد جریان اصلی فرهنگ است؛ چیزی که نباید به هنر و رسانه‌ها واگذار شود. اگر جریان اصلی فرهنگ فاقد مولفه‌ی ادبی باشد، ادبیات رشد نمی‌کند و نسل جوان بر شالوده‌ای به‌غایت ضعیف رشد می‌یابند.»
نویسنده در این کتاب با تمرین‌های ساده و کارآمد، مخاطب را آماده‌ی نوشتن اولین داستان می‌کند. کتاب در اولین فصل خلاصه‌ای اجمالی از رهیافت‌های مختلف داستان‌نویسی ارائه می‌کند. فصل دوم نیز مقدمه‌ای درباره‌ی‌ نظریه‌ روایت است؛ روایت اساس هنر، تئاتر، ادبیات و فیلم است. پس داستان‌گویی فقط کاری لذت‌بخش نیست، بلکه پیوندی ناگسستنی با تکوین فرهنگ انسانی دارد. با ظهور خط، داستان از محدودیت‌های زبان شفاهی رهایی یافت. در متون مکتوب، روایت‌ها پالوده و حفظ شدند و کلمه‌به‌کلمه از نسلی به نسل دیگر انتقال یافتند. فصل سوم شروع کار نویسندگی است. پس از طرح مسئله‌ای کوتاه درباره مشکلات اولیه، موقعیتی مهیا می‌شود که خودتان متونی داستانی بنویسید. با این کار فرد استعداد داستان‌گویی طبیعی خود را می‌یابد. فصل چهارم درباره «خدمه‌ راوی» یا شخصیت‌های داستانی است. این فصل نشان می‌دهد که چگونه می‌توان شخصیت‌های داستانی را طراحی کرد و قابلیت‌های‌شان را آزمود. نویسنده در فصل پنجم توضیح می‌دهد که چگونه شخصیت‌های طراحی‌شده در فصل چهارم در زمینه یک روایت قرار می‌گیرند و در قالب متون داستانی کوتاه نکاتی در این زمینه‌ها آموزش داده می‌شود: چگونه شخصیت‌ها به کنش واداشته می‌شوند و مونولوگ‌های درونی، توصیف‌ها و دیالوگ‌های‌شان شکل می‌گیرد. فصل ششم درباره‌ی ساختار داستان است و این‌که چگونه سنگ‌بنای روایت‌ها گذاشته می‌شود. در این فصل عملا داستان به جریان می‌افتد و موقعیتی مهیا می‌شود تا اصول مختلف ترکیب‌بندی به آزمون گذاشته شود. در فصل هفتم به برخی از ابعاد هنری نویسندگی پرداخته شده است؛ مواردی مانند شکل‌دهی به فرایند نوشتن، یافتن مواد و مضامین داستانی مناسب و بازنویسی و پرداخت متون. در فصل آخر یعنی هشتم هم یک بار دیگر مبانی نویسندگی مرور می‌شوند و مضامین مهم مرتبط با بحث مطرح می‌شود.
«فن و هنر داستان‌نویسی» کتابی مفید و راهگشا برای علاقمندان به نویسندگی است.