کتاب طلسم و تعویذ

«طلسم و تعویذ (نزد اقوام شرق باستان)» اثری نمادشناسانه و باستان‌شناختی به قلم کارول اندروز، مصرشناس برجسته موزه بریتانیا است که با اتکا به گنجینه‌های مادی و طبقه‌بندی روشمند دست‌ساخته‌های کهن، پرده از سازوکارهای اندیشه اسطوره‌ای، جهان‌بینی آیینی و کارکرد حرزها و تعویذها در زیست روزمره و آیین‌های تدفینی ساکنان دره نیل و تمدن‌های هم‌جوار برمی‌دارد. اندروز در این اثر، تعویذها را فراتر از زیورآلاتی تزیینی یا مظاهری از پندارهای عامیانه، رسانه‌ها و حلقه‌های واسط میان جهان فانی و قلمرو نیروهای ماوراءطبیعی می‌داند که انسان کهن برای مهار اضطراب‌های وجودی، گریز از نیروهای مخرب، صیانت از سلامت تن و دستیابی به رستگاری و حیات پس از مرگ بدان‌ها متوسل می‌شد.
کتاب در هشت فصل سامان یافته است؛ مسیری که از بازشناسی ایزدان و ایزدبانوان نرینه و مادینه در هیئت‌های آدم‌سان، جانورسان و ترکیبی آغاز می‌شود و با تحلیل طلسم‌های حفاظتی، نیروهای نفرت و چتر ایمنی‌بخش اوزیریسی پی گرفته می‌شود. مولف نقش نمادین سرگین‌غلتان‌ها و سوسک‌های تدفینی را به مثابه کانون باززایی، حیات دوباره و نگاهبانان قلب در دادگاه واپسین معرفی کرده و در فصلی گسترده، تعویذهای همگون را به بحث می‌گذارد؛ جایی که بازنمایی اندام‌های بدن آدمی نظیر چشم، چهره، قلب، دست و زبان در کنار تندیس‌های جانورانی چون گاو، شیر، غوک، خرگوش، اسب آبی، بوزینه و ماهی تیلاپیا، بازتاب‌دهنده قانون تناظر و تمنای جذب خصلت‌های حیاتی یا محافظت از مولفه‌های روحانی «با» و «کا» در فرایند مومیایی‌سازی است. بررسی طلسم‌های ناظر بر اقتدار سلطنتی، ابزارهای مناسکی، نیروهای کیهانی و دارایی‌های تدفینی، در کنار سنجش ماده‌های سازنده و بار معنایی سنگ‌ها و فلزات، تصویری یکپارچه از پیوند هنر، دین و صنعت در دنیای کهن ترسیم می‌نماید. با این همه، کتاب هرچند بر مبنای تجربی و رده‌بندی دقیق موزه مدرن متکی است، با قرائت رمزگرایانه حاکم بر شرق باستان پیوند می‌خورد؛ جهانی که در آن هر جلوه مادی، نمودی از مراتب برین هستی است و رمز نقشی دوگانه در آشکارسازی و پرده‌پوشی حقیقت ایفا می‌کند. این بازخوانی باستان‌شناختی، خواننده را به درک تفاوت‌های معرفتی میان تمنای مهار طبیعت از طریق تعویذ و ساحری با باورهای ادیان توحیدی که جادو را باطل یا نامشروع دانسته و معجزات الهی را تجلی اراده مطلق پروردگار می‌شمارند رهنمون می‌سازد؛ سنتی حکمی که تأملاتی نظیر آراء فخر رازی، شیخ بهایی و میرفندرسکی را نیز برانگیخته است.